Аласаны атқа санама,
Жаманды затқа санама.
Бір сынаған жаманды,
Екінші рет сынама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аласаны — бойы аласа, әлсізді, жаманды — мінезі нашар, сенімсіз адамды бағалы деп есептеме деген ой айтады. Астарлы мағынасы — адамды сыртқы көрінісіне, атағына не сөзге қарап емес, ісіне қарап таны. Бір рет жамандық жасап, сенімнен шыққан адамды қайтадан сол іске жұмсау не сеніп тапсырмау керек. Халық тәжірибесі адам мінезі мен ниеті қайталанған іс арқылы танылатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аласа» сөзі тек бойдың қысқалығын емес, қадірі кем, салмағы аз деген бейнелі ұғымды береді. «Атқа санау» — құрметтеу, бағалау дегеннің ишарасы. Ал «затқа санау» — қымбат, сенімді нәрседей көру деген мағынада қолданылған. «Жаман» сөзі мінезі бұрыс, сөзі мен ісі қабыспайтын адамды білдіреді. «Сынау» — тексеріп көру, ал мақалдағы қайталау арқылы халық сенімнің шегі болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды жұмысқа адам таңдағанда, досқа сыр ашқанда, жауапты іс тапсырғанда қолдануға болады. Мысалы, бір қызметкер құпия ақпаратты сақтамай, оны таратып жіберсе, басшы оған қайтадан маңызды құжат сеніп тапсырудан сақтанады. Яғни бір рет сенімін жоғалтқан адамға соқыр сенім артпау керек. Бұл — сақтық пен өмірлік тәжірибеден туған ақыл.
Jamandy zatqa sanama.
Bir synaǵan jamandy,
Ekinshi ret synama.