<<Ал>> десең қуанады, «бер» десең күйінеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезіндегі сараңдық пен пейілсіздікті әжуалайды. Біреу «ал» десе, яғни өз пайдасына жақын сөз айтылса, қуанып кетеді; ал «бер» десе, яғни бір нәрсесінен айрылу, көмектесу, үлес қосу керек болса, қиналып, қабағы түседі. Тура мағынасы — беру мен алуға әртүрлі қарау. Астарлы мағынасы — дүниеқоңыз, өзімшіл адамның жомарттықтан қашатынын, тек өзіне тиімдісін ғана қалайтынын білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ал» мен «бер» — тек қимыл емес, адамның ішкі ниетін танытатын қарсы ұғымдар. «Қуанады» сөзі пайда көргісі келетін көңілді көрсетсе, «күйінеді» сөзі қимас, сараң жанның күйін бейнелейді. Осы қысқа қарсы қою арқылы халық адам бойындағы екі түрлі мінезді өте дәл көрсеткен: алғанды жақсы көріп, бергенге келгенде тартыну.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне қызметте, саудада немесе күнделікті қарым-қатынаста кездесетін өз пайдасын ғана ойлайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам ортақ істен табыс түссе бірден белсенді болып, ал шығынды бөлісу керек болғанда жалтарып кетсе, жұрт: «<<Ал>> десең қуанады, «бер» десең күйінеді» деп бағалайды.