«Алам десе сақ құлақ, Берем десе салпаң құлақ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға екі түрлі мінезді салыстырып көрсетеді: бір нәрсені алуға келгенде елеңдеп, өте сақ әрі ынталы болу, ал беруге келгенде енжарланып, жалтақтау. Астарында «өз пайдасы үшін шапшаң, ал өзгенің ақысы келгенде салғырт» болатын пенделік мінез сыналады. Яғни, адам тек алуды ойламай, беру, бөлісу, жауапкершілік сияқты қасиеттерді де қатар ұстауы керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сақ құлақ» — сергек, естігенін қалт жібермейтін, пайдаға келгенде құлағын түре қалатын адам бейнесі. Ал «салпаң құлақ» — салғырт, енжар, беруге келгенде созбалаңдайтын, құлықсыз мінездің көрінісі. Құлақтың түрі арқылы адам ниетінің, ықыласының шынайы сипаты бейнеленген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі кезде бұл мақал өз пайдасын ғана көздеп, ортақ іске келгенде тартынатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, ұжымда сыйақы бөлінсе бірінші болып сұрайды, бірақ кезек өз үлесін ортақ қорға салуға келгенде үнсіз қалатын адамға осы мақал дәл келеді. Ол адалдық пен теңдікті сақтауға шақырады.
Berem dese salpań qulaq.