Алты аласы, бес бересі жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір адамның ешкімге қарызы да, өкпесі де, дауы да жоқ екенін білдіреді. Тура мағынасында «алты аласы, бес бересі» деген тіркес есеп-қисап, алыс-беріс, төлем немесе міндеттің жоқтығын аңғартады. Астарлы мағынасы — адам таза, адал, ешкіммен жауласпайтын, сөзі мен ісінде салмақты жан деген ой. Мұнда қазақтың «біреуге борышты болма, біреудің ала жібін аттама» деген түсінігі сезіледі.
Образдар мен теңеулер
«Алты» мен «бес» нақты саннан гөрі, көп не аз дегенді білдіретін бейнелі сөздер. «Аласы» — алатын үлесі, «бересі» — беретін қарызы, міндеті. Яғни бұл тіркес адам өміріндегі есептің түгел, артық-кемнің жоқ екенін көркем түрде суреттейді. Сандардың қолданылуы мақалға нақтылық, ұтымдылық және ел ішіне жеңіл жететін ырғақ береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды көбіне адал, таза, өз ұстанымынан таймайтын адамға қатысты айтады. Мысалы, бір қызметкер ешкімнің ақысын жемей, тапсырманы уақытында орындап, ортада сенімге ие болса, оны «алты аласы, бес бересі жоқ адам» деп сипаттауға болады. Бұл — мінсіз, жауапты, есепті азаматқа берілетін жақсы баға.