Аласаны атқа санама,
Жақсыны жатқа санама.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сыртқы көрініске не алыстағы атаққа қарап бағаламауды ескертеді. «Аласаны атқа санама» дегені — бойы қысқа, әлсіз көрінгенді немесе бірден көзге түспегенді төмен көрме деген ой. «Жақсыны жатқа санама» дегені — шын жақсылығын жасаған адамды бөгде, жат деп сыртқа ысырып тастама, қадірін біл деген мағына береді. Яғни, адамның бағасы түрінде емес, ісінде, мінезінде, адамгершілігінде.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «атқа санау» — біреуді үлкен, мықты, қадірлі деп қабылдау деген астарлы ұғым. «Аласа» сөзі тек бойды емес, сырт көзге әлсіз көрінетін адамды да меңзейді. Ал «жатқа санау» — өз адамыңдай көрмей, алыстату, суық қарау. Осы екі қарсы образ арқылы халық адамды сыртқы өлшеммен емес, ішкі сапасымен тануға үйретеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі заманда бұл мақал жұмыс орнында, оқуда, көпшілік ортада өте орынды. Мысалы, жаңа келген, көп сөйлемейтін қызметкерді тәжірибесіз деп менсінбеуге болмайды: ол кейін ең жауапты істі тындырып, ұйымға үлкен пайда әкелуі мүмкін. Сондықтан әр адамға әділ қарап, жақсысын жатсынбай, қадірін білу керек.
Jaqsyny jatqa sanama.