Пендешілік көлеңкелері туралы 287
Пендешілік көлеңкелері туралы мақал-мәтелдер: адам әлсіздігі, нәпсі, өкініш пен тәубе жайлы ойлы нақылдар.
287
Мақал-мәтел
94.5K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Ғашықтық пен құмарлық -
екі айырық жол.
екі айырық жол.
Негізгі мағынасы Ғашықтық пен құмарлық – бір-біріне ұқсас көрінгенімен, мәні бөлек екі сезім. Ғашықтықта адал ықылас…
Сопы сұмнан шығады.
Негізгі мағынасы «Сопы сұмнан шығады» деген мақал сырт көзге момын, діндар, тақуа көрінген адамның бәрі бірдей адал…
Ишанға қол бермеген,
Шайтанға жол береді.
Шайтанға жол береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам рухани тәрбие мен дұрыс жолды уақытында қабылдамаса, теріс ықпалға тез еріп кететінін…
Құзғын жемтік көрмесе жүре алмайды.
Негізгі мағынасы Құзғын жемтікке тәуелді құс. Сондықтан бұл мақалдың тура мағынасы — құзғын өлексесіз, қорексіз…
Қарны ашқан молданың,
Сәлдесі қалар боқтықта.
Сәлдесі қалар боқтықта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аш адамның ашу-ызасы мен пенделік әлсіздігі күшейсе, бұрынғы абыройы да, сыртқы беделі де…
Сүйген жүрек дірілшіл,
Күйген көңіл ырымшыл.
Күйген көңіл ырымшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жүрегіндегі сезім күйін бейнелейді. Сүйген адам өте сезімтал, әрбір ұсақ белгіге…
Нәпсі арды айыққызбайды.
Негізгі мағынасы «Нәпсі арды айыққызбайды» деген мақал адамның ішкі құмарлығы, ашкөздігі мен өз пайдасын ғана ойлауы…
Нәпсі деген - пәле,
Жанған отқа салар.
Жанған отқа салар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал нәпсінің адамды жамандыққа итермелейтін қауіпті күш екенін айтады. Тура мағынасында нәпсі…
Іші жарау, жоны қырау.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы көрінісі мен ішкі күйі бірдей болмайтынын меңзейді. Тура мағынасында «іші…
Шынымен жыласа,
Соқыр көзден жас шығады.
Соқыр көзден жас шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шынайы қайғысы, жүректегі қатты күйзелісі сыртқа еріксіз білінетінін білдіреді. Тура…
Ұрыны қарақшы ұрлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман адам өзгені қалай алдап, қалай зиян келтірсе, түбі өзі де сондай жамандықтың құрбаны…
Адам өз қолын өзі кесе алмайды.
Негізгі мағынасы Адам өз қолын өзі кесе алмайды деген сөздің тура мағынасы — адам өз денесіне өзі қасақана зиян келтіре…
Құл құтырса, құдыққа қармақ салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашуға мінген, шектен шыққан, өз орнын білмеген адам орынсыз іс істейтінін білдіреді. Тура…
Ажал ажарыңа да, базарыңа да қарамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы көркіне де, дәулет-байлығына да ажалдың қарамайтынын айтады. Яғни өлім…
Мен саған жауырынмын ба?
Негізгі мағынасы Бұл мақал-мәтелдің тура мағынасы: «Мен саған жауырын болатындай не істедім?» деген ренішті, назды…
Жаны күйген Тәңірісін қарғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қатты қиналған, жан жарасы терең ашуланған сәтінде өз ызасын тежей алмай, тіпті…
Елін сатып асаған,
Екі-ақ күн жасаған.
Екі-ақ күн жасаған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз елін, халқын сатып, опасыздықпен пайда тапқан адамның бақыты ұзақ болмайтынын білдіреді…
Кісі жапа көрмей, опа көрмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірде ауырлық, сынақ, қате не қиянат көрмей тұрып, шынайы опаға, яғни жақсылықтың…
Ажалдан ақша беріп құтыла алмайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өлімнен, яғни ажалдан, ақша төлеу арқылы құтыла алмайды. Астарлы…
Ине жұтқан иттей имеңдеген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің өте қорқақ, именшек, жасқаншақ күйін бейнелейді. Тура мағынада «ине жұтқан ит»…
Бай мақтанса, дәулеті шашылар,
Жарлы мақтанса, арты ашылар.
Жарлы мақтанса, арты ашылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның орынсыз мақтануының зиянын ескертеді. Бай өз дәулетіне сеніп, көпірсе, мал-мүлкі…
Байлықтың бір тоқтығы, бір жоқтығы бар.
Негізгі мағынасы Байлық тұрақты нәрсе емес, ол бірде молайып, бірде азайып отырады. Тура мағынасында мал-мүлік те, ақша…
Етек толғанда тезек кездесер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — етек толып, киім ауырлаған кезде оның ішіне немесе маңына тезек сияқты…
Үлкен жау - өңеш.
Негізгі мағынасы Үлкен жау — өңеш деген мақал адамның ең қауіпті дұшпаны сырттан емес, өз ішіндегі ашкөздік…
Төрінен көрі жуық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның төрі мен көрі бір-біріне жақын деген ойды білдіреді. Астарлы…
Әлі жетпеген ақыретшіл.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір іске күші, шамасы, мүмкіндігі жетпей тұрып, соның соңын, нәтижесін…
Тойған кекіреді, тоңған секіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның күйі мінез-құлқына тікелей әсер ететінін аңғартады. Тоқ, жайлы, қамы жоқ адам көбіне…
Малқұмар көңіл - соқыр көңіл.
Негізгі мағынасы «Малқұмар көңіл - соқыр көңіл» деген мақал дүниедегі бар ойы мал-мүлікке ғана ауған адамның пайымын…
Байды Құдай ұрарында,
Дәулетіне мас болар .
Дәулетіне мас болар .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адам байлығы мен дәулетіне мастанып, өз күшіне сеніп кетеді, ал сол…
Тамақ тамұққа түсіреді.
Негізгі мағынасы «Тамақ тамұққа түсіреді» деген мақал адамды нәпсінің жетегіне ерсе, қиындыққа, күнәға, тіпті масқара…
Әулиеден бас жесең,
Жүре-бара тас жерсің.
Жүре-бара тас жерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның біреуге шектен тыс жалбақтап, орынсыз құрмет көрсетіп, жақсылық күтсе де, ақыры опық…
Сақалға ақ түсті,
Көңілге дақ түсті.
Көңілге дақ түсті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жасы ұлғайған сайын сыртқы келбеті өзгеріп, сақалына ақ түс кіретінін айтады. Бірақ…
Жарлы байғұс жамалар,
Жамалар да қуанар.
Жамалар да қуанар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: киімі жыртылған, тұрмысы төмен адам жамап-жасқап, барын сақтап киеді…
Ботасы бар түйе боздамай жем жемейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ботасы бар түйе өз ботасын ойлап, уайым үстінде жайбарақат жем жемейді…
Тарыққан талғамайды.
Негізгі мағынасы «Тарыққан талғамайды» деген мақалдың тура мағынасы — қысылған, қиналған адам талғап-таңдап жатпайды…
Махаббат - қашып құтылмас қайғы.
Негізгі мағынасы «Махаббат - қашып құтылмас қайғы» деген мақал сүйіспеншіліктің адам жүрегіне терең әсер ететінін…
Бақыты жоқ адамға,
Бадырайған көз береді.
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз береді.
Бадырайған көз береді.
Дауасы жоқ ауызға,
Сылдыраған сөз береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бақыты жоқ, жолы болмай жүрген адамға көзге көрінерлік ешқандай нақты…
«Құлқуалламен» қойды құртты,
«Ассалаумен» асты құртты,
Енді жан-жағын қармауды шығарды.
«Ассалаумен» асты құртты,
Енді жан-жағын қармауды шығарды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екіжүзді, сырттай діндар көрініп, іштей пайда көздейтін адамды әшкерелейді. «Құлқуалламен»…
Ойхой, көкірек,
Не демейді сұм жүрек.
Не демейді сұм жүрек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі дүниесіндегі ой мен жүректің арпалысын білдіреді. Тура мағынасында «көкірек»…
Иттің құсығы өзіне тәтті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өз ісі, өз мінезі, өз әдеті ең қымбат болып көрінетінін білдіреді. Тура мағынасында…
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағынасы…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
Ауырып тұрдым - аунап тұрдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ауырған кезде де еңсесін түсірмей, халін жеңілдетудің амалын іздейтінін білдіреді…
Тауық түсінде тары көрсе,
Түлкі түсінде тауық көреді.
Түлкі түсінде тауық көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тауыққа тары, ал түлкіге тауық түсінде көрінеді. Астарлы мағынасы…
Ішің күйсе, тұз жала.
Негізгі мағынасы «Ішің күйсе, тұз жала» деген мақал адамның ішкі қызғанышын, ашу-ызасын немесе күйінішін сыртқа шығара…
«Пендешілік көлеңкелері туралы» санатында адам болмысының әлсіз тұстары — нәпсі, ашу, қызғаныш, мансапқорлық, сараңдық сияқты қасиеттерді әшкерелейтін мақал-мәтелдер топтастырылған. Бұл нақылдар пенденің қателігін тануға, өз-өзіне сын көзбен қарауға және ар-ұят пен иман таразысын ұмытпауға үндейді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.