Ине жұтқан иттей имеңдеген.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреудің өте қорқақ, именшек, жасқаншақ күйін бейнелейді. Тура мағынада «ине жұтқан ит» қиналып, қыбырлай алмай, имеңдеп жүргендей көрінеді; ал астарлы мағынада адам өз ойын ашық айта алмай, біреуден қаймығып, қысылып жүргенін білдіреді. Мұнда мінездің батылдығы емес, керісінше үркектік пен тартыншақтық сыналады.
Образдар мен теңеулер
«Ине жұтқан ит» деген образ — ауырсынған, мазасыз, жайсыз халді көз алдыңа елестететін өте әсерлі теңеу. Иттің имеңдеуі — оның бір орнында тұра алмай, қысыла қозғалуын меңзейді. Осы екі бейне қосылып, адамның ішкі қысылуы мен сыртқы қимылындағы сенімсіздігін дәл береді. Қазақ тілінде мұндай теңеулер мінезді көзге көрінетін қимыл арқылы астарлап жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал ұялшақ, өз пікірін айтуға қорқатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жиналыста бәрі үнсіз отырғанда, бір қызметкер бастықтан именіп, сұрағын да қоя алмаса, оны «ине жұтқан иттей имеңдеп отыр» деуге болады. Мұндай қолданыс адамның батыл сөйлеу керегін еске салады.