Пендешілік көлеңкелері туралы 287
Пендешілік көлеңкелері туралы мақал-мәтелдер: адам әлсіздігі, нәпсі, өкініш пен тәубе жайлы ойлы нақылдар.
287
Мақал-мәтел
94.5K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Үміт үзу - дәрменсіздік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның алға ұмтылуына күш беретін сенім мен жігерді жоғары қояды. Тура мағынасында, үмітін…
Өмірді өлім тұсайды.
Негізгі мағынасы «Өмірді өлім тұсайды» деген мақал адам баласының ғұмыры шектеулі екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Жарлы байға,
Бай Құдайға жетсем дейді.
Бай Құдайға жетсем дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кедей адамның ойы көбіне байлыққа, тұрмысы түзелуге ауатынын білдіреді. Ал бай адам одан да…
Қаралы көңіл жаралы.
Негізгі мағынасы Қаралы көңіл — қайғыға батқан, мұң басқан жанның ішкі хәлі. Жаралы — денесі ауырғандай емес, жүрегі…
Іш мерездің ішінде,
Ит өліп жатса да білмейсің.
Ит өліп жатса да білмейсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам ішіндегі зұлымдық пен екіжүзділікті қатты сынайды. «Іш мерез» — сырттай адам…
Қаза көрген жүрек жаралы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қасірет шеккен, ауыр қайғы көрген адамның жүрегі жараланғандай күйге…
Аш ішектей шұбатылған.
Негізгі мағынасы «Аш ішектей шұбатылған» деген мақал бір нәрсенің өте ұзын, созылып жатқан, шеті көрінбейтін күйін…
Күйікті жан кірпік ілмейді.
Негізгі мағынасы Күйікке түскен, уайым мен ішкі қайғысы ауырлаған адам тыныш ұйықтай алмайды. Мақалдың тура мағынасы…
Көп Құдайдан бір жасы кіші.
Негізгі мағынасы «Көп Құдайдан бір жасы кіші» деген мақал адам баласының шектеулі, әлсіз екенін, ал құдірет иесі –…
Жаман түйе үстінде келе жатып,
Жаяуға «бұқ!» дейді.
Жаяуға «бұқ!» дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі түйе үстінде жайлы отырып, жаяу келе жатқан адамға айқайлап, «бұқ!»…
Құнанын Құдайындай,
Тайын Тәңіріндей көреді.
Тайын Тәңіріндей көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз малына шамадан тыс байланып, оны аса қымбат, тіпті киелі көретін адамды меңзейді. Тура…
Балық өңешінен өткенін жейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — балық аузына түскенді бірден жұтып, асқазанына жіберген соң қайта шығара…
Алланың шайтанынан адамның шайтаны күшті.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жаман пиғылы мен зұлымдығы кейде сыртқы қауіптен де қауіпті екенін білдіреді. Тура…
Жылап жеп, шыңғырып тышқан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқан олжаны не тамақты жеп тұрып, бір жағынан жылап, шыңғырып…
Мал бәйбішенікі, бай тоқалдікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мал-мүлік үй ішіндегі екі әйелдің арасында бөлінеді дегенге саяды…
Күнге көннен қатырған сабадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында күннің ыстығында көннен жасалған сабаның кеуіп, қатайып қалатынын…
Шалдың әні зармен тынады.
Негізгі мағынасы «Шалдың әні зармен тынады» деген мақал өмірдің соңғы кезеңі жайлы астарлы ой айтады. Мұндағы тура…
Қайғың қара көже болсын.
Негізгі мағынасы «Қайғың қара көже болсын» деген сөздің тура мағынасы — қайғының қара көжедей жұтаң, жеңіл болсын деген…
Сауысқан шоқыса да тоқ болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сауысқан қанша шоқып, қанша теріп жесе де, қомағайлығы басылмайды, тоя…
Бекерден Тәңірім безер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы жоққа жуық, ал астарлы мәні өте терең: Тәңірі адамды бекерден-бекер сыртқа…
Қожа диуанадан телім сұрар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз бойында артықшылық, мансап не бедел бар адам кейде соған сай емес, төмендеу, кедейлеу не…
Ұры күндіз босқа ұйықтамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұры адамның ісі тынымсыз, қулыққа бейім болатынын білдіреді. Тура мағынасында ұры күндіз…
Боқ жемес ит болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: итке берілетін ас бірдей болмайды, кейде ол жағымсыз, лайықсыз нәрсені де…
Қарау - нәпсінің құны.
Негізгі мағынасы Қараулық, яғни іш тартып қарау, күндеу, қызғану — нәпсінің, пендешіліктің белгісі. Бұл мақал адам…
Діңкелеген дәрменсізге мұңын шағады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қатты шаршаған, әлсіреген адам өз күйін, ауырлығын басқаға айтып мұң…
Жыласа кімнің аузы қисаймайды?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жылаған адамның аузы қисайып, бет-әлпеті бұзылмайтынын меңзейді. Астарлы…
Түйе сойса көп кетеді,
Жаман өкпе етеді.
Жаман өкпе етеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе сойылған жерде ет көп болып, оны бөлісуге талас та, реніш те тууы…
Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді.
Негізгі мағынасы Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді деген мақал адамның бағы қайтқанда, жолы болмай, ісі оңға баспай…
Жаман өз сыбағасына құлдық етеді.
Негізгі мағынасы Жаман өз сыбағасына құлдық етеді деген мақал адамның тар пиғылын, өз пайдасынан аса алмайтын мінезін…
Бір қап жел едік,
«Пыс» еттік те, басылдық.
«Пыс» еттік те, басылдық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен істің шамадан тыс дабыраға, бос кеудеге салынып, ақыры тез басылып қалатынын…
Шонтайына шойын қаптағандай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің, сөздің не әрекеттің сырты қатты, берік көрінгенімен, іші онша мықты еместігін…
Күншілдің күнін итке берсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал күншіл, іштар адамға деген халықтың теріс бағасын білдіреді. Тура мағынасында «күнін итке…
Сорлының сырын сор кешкен білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қайғы мен қасіретті өз басынан өткерген адам ғана басқа бір сорлының ішкі…
Күні біткен жалшы,
Көнекті сырттан салады.
Көнекті сырттан салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күні біткен, яғни уақыты жетіп, тіршілігі таусылған жалшы көнекті сырттан…
Етегі елпі, жеңі желпі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әдемі, сәнді көрінгенімен, ішкі мазмұны әлсіз, жеңіл-желпі адамды не істі меңзейді…
Жаманның ісі - жабығу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман адаммен араласудың, теріс мінезге елігудің нәтижесі көңілдің жабырқап, жанның жүдеу…
Түйе ағаш басын кемірсе,
Ешкі таңданады.
Ешкі таңданады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өзіне тән емес нәрсеге қарап таңданатынын, бірақ кейде өзі де сондай оғаш іске барып…
Әуеде бұлт болса,
Жерде шерім етік ұртын томпайтар.
Жерде шерім етік ұртын томпайтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі уайымы, мұңы сыртқы дүниеге де әсер ететінін білдіреді. Аспанда бұлт қаптаса…
Айдай ажарды иттей нәпсі бүлдірді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы көркі қанша әдемі, мінезі мен болмысы қанша тартымды болса да, нәпсіге ерік…
Биік ағаштың басын құрт жейді.
Негізгі мағынасы Биік ағаштың басын құрт жейді деген мақалдың тура мағынасы — бойы биік, діңі мықты ағаштың ең жоғарғы…
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағынасы…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
Ауырып тұрдым - аунап тұрдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ауырған кезде де еңсесін түсірмей, халін жеңілдетудің амалын іздейтінін білдіреді…
Тауық түсінде тары көрсе,
Түлкі түсінде тауық көреді.
Түлкі түсінде тауық көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тауыққа тары, ал түлкіге тауық түсінде көрінеді. Астарлы мағынасы…
Ішің күйсе, тұз жала.
Негізгі мағынасы «Ішің күйсе, тұз жала» деген мақал адамның ішкі қызғанышын, ашу-ызасын немесе күйінішін сыртқа шығара…
«Пендешілік көлеңкелері туралы» санатында адам болмысының әлсіз тұстары — нәпсі, ашу, қызғаныш, мансапқорлық, сараңдық сияқты қасиеттерді әшкерелейтін мақал-мәтелдер топтастырылған. Бұл нақылдар пенденің қателігін тануға, өз-өзіне сын көзбен қарауға және ар-ұят пен иман таразысын ұмытпауға үндейді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.