Құл құтырса, құдыққа қармақ салады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ашуға мінген, шектен шыққан, өз орнын білмеген адам орынсыз іс істейтінін білдіреді. Тура мағынасында құдыққа қармақ салу — пайдасыз, қисынсыз әрекет. Астарлы мағынасында билікке, байлыққа не бір сәттік күшке мастанған пенде ақылдан адасып, жөнсіз қадамға барады. Яғни адам өзінің шын мүмкіндігін, шегін ұмытса, ісі де, сөзі де ретсіз болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құл» — төменгі орын, тәуелді күйдегі адамды ғана емес, мінезі тежелмеген, өзін ұстай алмайтын жанды да мегзейді. «Құтырса» сөзі ашуға булығып, есінен танғандай күйді аңғартады. «Құдыққа қармақ салу» — суы терең, қармақ ілінбейтін жерден пайда күту, яғни мүлде орынсыз әрекет жасау бейнесі. Осы образ арқылы мақал адамға ақыл, сабыр, шама-шарқын білу керегін ескертеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал лауазымға, ақшаға немесе интернеттегі уақытша танымалдыққа мастанып, қисынсыз шешім қабылдайтын адамға айтылады. Мысалы, біреу жаңа қызметке кіре салып, тәжірибелі мамандардың сөзін тыңдамай, еш негізсіз үлкен жоба бастап кетсе, жұрт «Құл құтырса, құдыққа қармақ салады» деп сынайды.