Кісі жапа көрмей, опа көрмес.
«Кісі жапа көрмей, опа көрмес.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Адам жапа, яғни қиындық, азап, қорлық көрмей тұрып, опаның қадірін білмейді. «Опа» бұл жерде — жақсылық, қайыр, адалдық, бақыт. Мақалдың ойы екі қабатты. Біріншісі — қиындықтан өтпеген адамға жақсылық келмейді: табыс пен қуаныш еңбек пен азаптың артынан келеді. Екіншісі — жапа шекпеген адам біреудің адалдығы мен көмегін көрсе де, оны бағалай алмайды. Қиын күнде қасында болған адамның қадірін тек қиналған кісі біледі.
Образдар мен теңеулер
«Жапа» мен «опа» — дыбысы ұқсас, мағынасы қарама-қарсы екі сөз. Мақалдың әсері осы үйлесімде: «жапа көрмей, опа көрмес». Бір етістік — «көру» — екі жақта да тұр: жапаны да, опаны да адам «көреді», яғни бастан кешеді. «Опа» қазақ тілінде адалдық, сенімділік мағынасында да жүреді: «опасыз дүние», «опа бермеді». Мұндағы опа — тағдырдың адамға берген жақсылығы, жапаның өтеуі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды қиындыққа тап болған адамды жұбатқанда, оның алдында жақсы күн барын айтып, үміт беру үшін айтады. Ауыр жолдан өтіп, табысқа жеткен адамды құттықтағанда да орынды. Біреуді әдейі қинауды ақтау үшін қолдануға болмайды: мақал жапаны мадақтамайды, тек оның артынан опа келетінін айтады. Мысалы: «Көп қиналдың, балам, енді жақсы күн келеді. Кісі жапа көрмей, опа көрмес».
Қолданылу жағдаяттары
— Үш жыл қатарынан егіні күйген диқан төртінші жылы мол өнім алғанда, көршісі оны құттықтайды.
— Ұзақ жарақаттан кейін алғаш жеңіске жеткен балуанды анасы құшақтап, өткен қиын айларды еске алады.
— Ауылға келін болып түскен қыз алғашқы жылы көп қиналып, кейін енесімен етене жақын болғанда, әжесі оған осы сөзді айтады.