Пендешілік көлеңкелері туралы 287
Пендешілік көлеңкелері туралы мақал-мәтелдер: адам әлсіздігі, нәпсі, өкініш пен тәубе жайлы ойлы нақылдар.
287
Мақал-мәтел
94.5K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Ойхой, көкірек,
Не демейді сұм жүрек.
Не демейді сұм жүрек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі дүниесіндегі ой мен жүректің арпалысын білдіреді. Тура мағынасында «көкірек»…
Көзде - жас, көңілде - шер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі күйін өте ықшам, бірақ терең береді. Тура мағынасы бойынша, көзден жас ағу…
Кекіреге тойған текедей бақылдар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашкөз, өз тамағын ғана ойлайтын, құныққан адамды әжуалайды. Тура мағынасында кекіреге тойған…
«Жемеймін, жемеймін» деп,
жеңді білектей құйрықты тауысыпты.
жеңді білектей құйрықты тауысыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ауызша айтқан сөзі мен іс жүзіндегі әрекеті сәйкес келмесе, сөзі бос, уәдесі құрғақ…
Шөккен түйе соққанды білмейді.
Негізгі мағынасы Шөккен түйе соққанды білмейді деген сөздің тура мағынасы — жүгін түсіріп, шөгіп жатқан түйе үстіне…
Дүние екі жалпақ, түбі терең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал дүниенің сырттай кең, шексіз көрінгенімен, оның ішкі сыры терең, күрделі екенін білдіреді…
Аузы көжедей қайнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің аузы көже секілді «қайнап тұр» деп бейнелейді. Астарлы мағынасы…
Ит баласы - сүйгінші,
Тұра бара құсқыншы.
Тұра бара құсқыншы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның, әсіресе тектен-текке ырза болып тұра алмайтын, құбылмалы мінезін әжуамен білдіреді…
Құдайғада сенеді ,
Албастыға да ереді.
Албастыға да ереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам сенімінің әлсіздігін, орынсыз иланғыштықты әжуалайды. Тура мағынасында біреу Құдайға да…
Құдай деген құнықпайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашкөздік пен тойымсыздықтың түбі жақсылыққа апармайтынын меңзейді. Тура мағынасында «Құдай»…
Ажал біреуді азаптан құтқарады,
Біреуді қыршынынан қияды.
Біреуді қыршынынан қияды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмір мен өлімнің әр адамға әртүрлі келетінін білдіреді. Біреуге ажал ауыр азаптан, дерттен…
Тәкаппардың кісісі өлсе, жалғыз жылайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тәкаппар, өзімшіл адам көпшілікпен етене араласпайтынын, сондықтан қайғы-қасірет келгенде…
Тәубесі жоқтың көңілі арам.
Негізгі мағынасы «Тәубесі жоқтың көңілі арам» деген мақал адамның ішкі дүниесіне, ниетіне қатысты айтылған. Тәубе…
Ұрының ойында дар ағашы жүреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрлық істеген адамның ойы тыныш болмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, ұры өз ісінің…
Аяғы боқта, төбесі көкте.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда адамды не нәрсені екі ұшты, үйлесімсіз күйде көрсетеді: аяғы төменде…
Сорлының аты сорға жығылар,
Оралып келіп, орға жығылар.
Оралып келіп, орға жығылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қиындыққа ұшыраған, бағы жанбаған адамның басынан бір қайғы кетсе, екіншісі келіп соғатынын…
Құдайдың бергенін шайтан қызғанады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға Құдай берген несібе, бақ, ырыс немесе жақсы мүмкіндік кейде қызғаныш пен күншілдікке…
Бір байдың жұртына,
Екі байғұс таласады.
Екі байғұс таласады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір байдың артында қалған жері не малы сияқты дүние үшін екі кедей адамның…
Өсектің өртінен дерті жаман.
Негізгі мағынасы Өсектің зияны оттың өртіндей қауіпті, тіпті одан да ауыр дертке айналуы мүмкін деген ой айтылады…
Сен дүние, молға сұқтанасың,
Ажал саған сұқтанады.
Ажал саған сұқтанады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның дүние-мүлікке, байлыққа, молшылыққа қызығып, көз тігуін ескертеді. Тура мағынасында…
Таяқ жеген төбелеске тоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: таяқ жеген адам төбелесті тоқтатпай, қайта-қайта жанжалды жалғастыра…
Аңқау астыңа қарайды,
Арамза үстіңе қарайды.
Арамза үстіңе қарайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезін екі түрлі қырынан салыстырады. Аңқау адам көбіне өз жағдайын ғана ойлап…
Кейде тән ауырмаса да, жан ауырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның денесі сау көрінгенімен, ішкі жан дүниесі жаралануы мүмкін…
Қартайған ит жатып үреді.
Негізгі мағынасы Қартайған иттің жатып үруі — тура мағынасында әлсіреген, қимылы аз жануардың орнынан тұрмай-ақ үріп…
Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман.
Негізгі мағынасы Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман деген сөздің тура мағынасы — өзгенің көрсеткен қорлығы да ауыр, бірақ…
Ұштығы түгіл, пұштығы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір заттың не істің ұшы да, ізi де жоқ, ешқандай белгісі қалмағанын…
Әйел ашуланса, екі көзіне әлі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әйел адам ашуланғанда оның сабыры азайып, көңілі тез өзгеретінін астарлап айтады. Тура…
Кем жесең, төрге шығарады,
Көп жесең - көрге.
Көп жесең - көрге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тамақты мөлшермен жеудің, қанағат сақтаудың пайдалы екенін білдіреді. Тура мағынасында аз…
Иттен өзге бұралқы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — иттен басқа бір жануар жоқ, яғни қаңғып жүрген, иесіз, тұрақсыз нәрсе тек…
Кері кеткен бай кедейден қарыз сұрар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал байлық пен жағдайдың тұрақты еместігін меңзейді. Басында дәулеті тасып тұрған адам да кейін…
Залым есек көпір үстінде қитығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — есек көпір үстінде өз дегенінен қайтпай, қырсығып тұрып алады. Астарлы…
Басы жаралы, күні қаралы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның басына ауыр қайғы түсіп, өмірі күйзеліс пен мұңға толған сәтін білдіреді. Тура…
Жұтаған шүкіршілікке тоймас.
Негізгі мағынасы «Жұтаған шүкіршілікке тоймас» деген мақалдың тура мағынасы — таршылық көрген, жоқшылық тартқан адамға…
Тіске кірген етке қарын тоймайды.
Негізгі мағынасы Тіске кірген етке қарын тоймайды деген мақал адамның қалаған заты қолына тиген сайын, одан әрі көбірек…
Құдайдың кенже ұлындай.
Негізгі мағынасы «Құдайдың кенже ұлындай» деген тіркес көбіне әлпештеліп өскен, еркелігі басым, көптің көңілін өзіне…
Жүйкесі - жүн, жігері - құм.
Негізгі мағынасы «Жүйкесі - жүн, жігері - құм» деген мақал адамды қатты шаршап, сабыры таусылып, ішкі қуаты әлсіреген…
Тентек қашса, биі бар,
Ұры қашса, үйі бар.
Ұры қашса, үйі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тентек адам қашса да, барып паналайтын биі, ұры қашса да, тығылатын үйі…
Жеңген ит желкесінен.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында иттің жеңісі туралы айтқандай көрінеді. Астарлы мағынасы — біреуді жеңген…
Түйе жұлғанын білмейді, жұтқанын біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жасаған үлкен, ауыр ісін немесе кеткен үлкен шығынын бірден сезбей, салдары шыққанда…
Адам басына әңгіртаяқ ойнатады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы түсініксіздеу болғанымен, астарында адамға ауыр соққы, қатал жаза, үлкен…
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағынасы…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
Ауырып тұрдым - аунап тұрдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ауырған кезде де еңсесін түсірмей, халін жеңілдетудің амалын іздейтінін білдіреді…
Тауық түсінде тары көрсе,
Түлкі түсінде тауық көреді.
Түлкі түсінде тауық көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тауыққа тары, ал түлкіге тауық түсінде көрінеді. Астарлы мағынасы…
Ішің күйсе, тұз жала.
Негізгі мағынасы «Ішің күйсе, тұз жала» деген мақал адамның ішкі қызғанышын, ашу-ызасын немесе күйінішін сыртқа шығара…
«Пендешілік көлеңкелері туралы» санатында адам болмысының әлсіз тұстары — нәпсі, ашу, қызғаныш, мансапқорлық, сараңдық сияқты қасиеттерді әшкерелейтін мақал-мәтелдер топтастырылған. Бұл нақылдар пенденің қателігін тануға, өз-өзіне сын көзбен қарауға және ар-ұят пен иман таразысын ұмытпауға үндейді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.