Нәпсі деген - пәле,
Жанған отқа салар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал нәпсінің адамды жамандыққа итермелейтін қауіпті күш екенін айтады. Тура мағынасында нәпсі адамды отқа салғандай күйдіреді, яғни тыныштық бермейді, опық жегізеді. Астарлы мағынасы — адам өз құмарын, ашуын, тойымсыздығын тежемесе, ол ақыры кесірге, ұятқа, өкінішке апарады. Нәпсіге ерген кісі дұрыс пен бұрысты ажыратпай, өзіне де, өзгеге де зиян келтіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «пәле» сөзі — жай ғана қиындық емес, іштен шыққан қауіп, адамды құрдымға бастайтын кесел. Ал «жанған отқа салар» деген теңеу нәпсінің күйдіргіш, апатты салдарын бейнелейді. От қалай бәрін жалмайтын болса, нәпсі де адамның сабырын, арын, ақылын солай күйдіреді. Сондықтан бұл жерде от — қасірет пен азаптың, ал нәпсі — ішкі жаудың образы.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал артық тұтыну, ашуға берілу, құмар ойынға не әлеуметтік желідегі бос әуестікке тәуелділік сияқты жағдайларға сай келеді. Мысалы, адам қажетсіз несие алып, сән-салтанат қуып, кейін қарызға батып қалса, ол нәпсінің жетегінде кеткені болады. Мұндайда мақал адамды сабырға, өзін-өзі тежеуге шақырады.
Janǵan otqa salar.