Етек толғанда тезек кездесер.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал қазақтың дала тұрмысынан туған. Бұрын әйелдер мен балалар отынға тезек теріп, оны етегіне салып жинайтын. Тура мағынасы: етегің толып, салатын орын қалмағанда, жолдан тезек көбірек кездеседі. Астарлы мағынасы: керек кезде іздеп таппаған нәрсең қажеті азайғанда не алуға шамаң жетпейтін кезде алдыңнан шыға береді. Мақалдың екінші қыры да бар: бары бар адамға бар қосыла береді, ырыс ырысқа ілеседі.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «тезек» – лас нәрсе емес, ауыл үшін бағалы отын, жылу мен тамақтың көзі. «Етек» – тезек жинайтын қаптың орнына қолданылған киім етегі, адамның сыйымдылығы мен шамасының бейнесі. Етек толғанда тезектің кездесуі – сәттіліктің кейде кешігіп, кейде артығымен келетінін көрсететін тұрмыстық, сәл күлкілі сурет. Халық мұны ренішпен емес, тағдырдың ойынына күлімдей қарап айтқан.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бұл мақал өмірдегі осындай кездейсоқтыққа күлімсіреп қарауға үйретеді. Мысалы, адам ай бойы жұмыс іздеп, ақыры бір жерге орналасқан күні тағы екі жерден шақыру келуі мүмкін. Мұндайда өкінудің қажеті жоқ: мүмкіндік бір рет келсе, тағы келеді. Бастысы – қолдағы барды бағалап, оны дұрыс пайдалану.