Етек толғанда тезек кездесер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — етек толып, киім ауырлаған кезде оның ішіне немесе маңына тезек сияқты лас нәрсе жабысып қалуы мүмкін деген ой. Астарлы мағынасы — адам дәулетке, қызметке, атаққа, дәстүрлі түрде «толысуға» жеткен сайын, оның айналасында пайдакүнем, жалған дос, өсек-аяң, кірбің сияқты жағымсыз нәрселер де көбейеді. Яғни береке мен молшылықтың қасында сынақ та қатар жүреді.
Образдар мен теңеулер
«Етек» — адамның тұрмысын, дәулетін, жағдайын білдіретін бейнелі сөз. «Толғанда» дегені — молайған, кеңейген, толысқан күй. «Тезек» — лас, қадірсіз нәрсенің символы. Осы екі образды қарама-қарсы қою арқылы мақал байлық пен абырой артқан сайын сыртқы былғаныш та, ішкі мінез сынағы да көбейетінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мансап көтерілгенде, табыс артқанда немесе бедел өскенде сақ болуды ескертеді. Мысалы, бір адам ірі кәсіп ашып, табысы көбейген соң, жанында тек пайда үшін жүрген адамдар көбейіп кетуі мүмкін. Сол кезде ол кімнің шынайы, кімнің жалған екенін ажыратып, абай қимылдауы керек.