Пендешілік көлеңкелері туралы 287
Пендешілік көлеңкелері туралы мақал-мәтелдер: адам әлсіздігі, нәпсі, өкініш пен тәубе жайлы ойлы нақылдар.
287
Мақал-мәтел
94.5K
Қаралым
329
Орташа
Сұрыптау:
Жаным, тәнім - май шоқпар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының өз жанын, өз басын бәрінен жоғары қоятынын аңғартады. Тура мағынасында…
Несиеге дуана да бата бермейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің қарызға берген нәрсесіне ешкім разылық білдірмейтінін, несие алған адамға көбіне…
Адам көңілден азады,
Тілден жазады.
Тілден жазады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі көңіл күйі бұзылса, мінезі де, ісі де оңай әлсірейтінін айтады. Тура…
Заманадан қорлық көрсең ,
Зұлымды аға дерсің.
Зұлымды аға дерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам замандасынан, яғни өз дәуіріндегі адамдардан қысым, қорлық көрсе…
Ұрынарға қара таппайды,
Емдетерге жара таппайды.
Емдетерге жара таппайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам неге мұңын шағып, дауласып жүргенін бейнелі түрде айтады. Тура мағынасында — ұрынатын…
Кісіден сұрағанның екі көзі шығады.
Негізгі мағынасы Кісіден сұрап, өзгенің есігін көп тоздыру — адамның абыройын түсіреді, уақытын да, қадірін де…
Қайда барсаң да Қорқыттьң көрі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — Қорқыт қайда барса да, алдынан көр қазылғандай, одан қашып құтыла алмауы…
Екі мүйізі көк тіреген.
Негізгі мағынасы «Екі мүйізі көк тіреген» деген мақал тура мағынасында аса қуатты, айбарлы, басын биік ұстап тұрған…
Күншілдің күні күйбеңмен өтер.
Негізгі мағынасы «Күншілдің күні күйбеңмен өтер» деген мақал қызғаншақ, өзгенің жетістігін көре алмайтын адам өмірін…
Көкірек ауру күнде өлер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі мұң-шерін, ренішін, уайымын сыртқа шығармай, көңілінде сақтап жүруі денсаулыққа…
Біреудің баспағына өлім тілесең,
Өзіңнің өгізің өледі.
Өзіңнің өгізің өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің баспағына, яғни шаруасына, тіршілігіне жамандық ойласаң, оның…
Боқты боққа ұрса, былш ете түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — лас нәрсені лас нәрсеге ұрса, ол бірден былқ етіп, шашырап кетеді деген…
Ұры тойғанша жеп, өлгенше қарғанады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрының табиғатын әшкерелейді: ол тонап алғанын тойғанша жеп, қылмысын жасырудың орнына…
Жөке жамылған әкеден,
Туырлық жамылған бала дәметеді.
Туырлық жамылған бала дәметеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үй ішіндегі киімі жұпыны, жағдайы төмен әкенің баласы да сондай тұрмыстан…
Тоқ адам тойшыл,
Аш адам арманшыл.
Аш адам арманшыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тоқ адамның ойы той-думанға, қызыққа ауып тұрады, ал аш адамның ойы ең…
Кәрі орыс мұсылман болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында қартайған адамның мінез-құлқын, сенімін не әдетін түбегейлі өзгерту қиын…
Көлмін деп мақтанасың,
Суыңда бір балық жоқ.
Суыңда бір балық жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бос мақтанның мәнсіз екенін білдіреді. Адам өзінде, қолында немесе ісінде ешқандай нақты…
Сақалын саудаға салды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында сақалды саудаға салу мүмкін емес екенін білдіреді. Ал астарлы мағынасы…
Сорлының тамағын дүмшенің
« Біссімілласы » тауысады.
« Біссімілласы » тауысады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шала сауатты, дүмше адамның айтқан «біссімілласы» сорлының тамағын…
Дүние деген - сордың суы,
Іше берсең, кептіре береді.
Іше берсең, кептіре береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал дүниенің қызығы мен байлығы адамды қанша итермелесе де, оның тойымсыз екенін ескертеді. Тура…
Пейілі жаман пәлеге жолығады,
Бітпейтін жалаға жолығады.
Бітпейтін жалаға жолығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі пейілі мен мінезі өмір жолына тікелей әсер ететінін айтады. Пейілі жаман, ниеті…
Пәленің басы бурылдан.
Негізгі мағынасы «Пәленің басы бурылдан» деген мақал бір қиындықтың, кесапаттың, қырсық істің басы әлсіз көрінетін…
Қазан ботқаға тоймас.
Негізгі мағынасы Қазан ботқаға тоймас деген мақалдың тура мағынасы — қазанға ботқа салып құйғанмен, қазан «тойып»…
Әркім сүйгеннің құлы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жүрек қалауына берілетінін білдіреді. Тура мағынасында, әркім өзі жақсы көрген…
Су тоқтаса тоқтар, сұм тоқтамас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: су өз арнасымен ақпаса, тоқтап қалады. Ал астарлы мағынасы: табиғаттағы…
Қазан түбінде шеміршек қалды деп дәметеді,
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның орынсыз үміттеніп, болмайтын нәрсеге дәметуін әжуалайды. Қазанның түбінде қалған…
Қара жер қарыз арқаламайды.
Негізгі мағынасы Қара жер қарыз арқаламайды деген мақалдың тура мағынасы — жер ештеңе көтеріп, борыш өтеуге қатыспайды…
Адамның аңырағаны - жуасығаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қатты қиналғанда, көңілі құлазып, даусы шығып еңірегенін сыртқы белгі ретінде…
Үстіне оттан көйлек киген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өз үстіне оттан тігілгендей өте қауіпті, күйдіргіш киім кигендей…
Бай болсаң, жарлылығыңды айтпа,
Жарлы болсаң, байлығыңды айтпа.
Жарлы болсаң, байлығыңды айтпа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз мақтанбауға, өз халін шама-шарқына қарай ұстауға үйретеді. Бай адам кедей…
Ой да тұтқындалады.
Негізгі мағынасы «Ой да тұтқындалады» деген мақал адамның ойы еркін болғанымен, кейде сыртқы жағдай, қорқыныш, тар…
Күйген ауыздан күйінген сөз шығады.
Негізгі мағынасы Күйіп қалған ауыз қалай сақтанып, абайлап сөйлесе, күйзелген, ренжіген, таяқ жеген жан да сөзіне ыза…
Байтал қысыр болмайды,
Маңдай қысыр болады.
Маңдай қысыр болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — байталдан құлын тумаса да, оның өзі түбінде буаз болып, өнім беретін мал…
Арсыз болмаса, мал қайда,
Айлакер болмаса, бақ қайда?
Айлакер болмаса, бақ қайда?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мал мен бақ өздігінен келе салмайды, оларды иелену үшін адамның мінезі мен…
Құдайдан сұрасаң , кешірер ,
Кісіден сұрасаң , екі көзіңді өшірер .
Кісіден сұрасаң , екі көзіңді өшірер .
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам біреуден орынсыз, шектен тыс тілек тілемеуі керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында…
Жаманның кесапаты бір шақырым алда жүреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман адамның істейтін қылығы мен тудыратын зияны бірден көрінбей, алдын ала сезіліп…
Қой көрмесек те қи көрдік,
Ешкілі байдың қызы едік.
Ешкілі байдың қызы едік.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қиын тұрмысты, жоқшылық пен қысым көрген өмірді астарлап білдіреді. «Қой көрмесек те қи…
Ұры бүлікке құмар,
Шыбын шірікке құмар.
Шыбын шірікке құмар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман ниетті адамның ішкі табиғатын әшкерелейді. Ұры қалайша бүлікке, тынышсыздыққа…
Кішкене ит қартайғанша күшік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жас ит қартая салмай жатып-ақ қайтадан күшік сияқты күйде көрінеді…
Өзімде жоқ көтен боғымен піссін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өзінде жоқ нәрсені немесе пайдасы жоқ, орынсыз істі қалап, соған үміт арту мағынасын береді…
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағынасы…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
Ауырып тұрдым - аунап тұрдым.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ауырған кезде де еңсесін түсірмей, халін жеңілдетудің амалын іздейтінін білдіреді…
Тауық түсінде тары көрсе,
Түлкі түсінде тауық көреді.
Түлкі түсінде тауық көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тауыққа тары, ал түлкіге тауық түсінде көрінеді. Астарлы мағынасы…
Ішің күйсе, тұз жала.
Негізгі мағынасы «Ішің күйсе, тұз жала» деген мақал адамның ішкі қызғанышын, ашу-ызасын немесе күйінішін сыртқа шығара…
«Пендешілік көлеңкелері туралы» санатында адам болмысының әлсіз тұстары — нәпсі, ашу, қызғаныш, мансапқорлық, сараңдық сияқты қасиеттерді әшкерелейтін мақал-мәтелдер топтастырылған. Бұл нақылдар пенденің қателігін тануға, өз-өзіне сын көзбен қарауға және ар-ұят пен иман таразысын ұмытпауға үндейді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.
Осындағы даналық сөздер өмірлік тәжірибеден туған: кейде бір ауыз сөз адамды тәубеге келтіріп, дұрыс жолға бұрады. Пендешіліктің көлеңкесі жүрекке түссе, ақыл тұманданып, қарым-қатынасқа сызат түсіреді деген ой жиі айтылады. Сондықтан бұл санаттағы мақалдар сабыр, қанағат, адалдық, кешірім секілді құндылықтарды алға шығарып, мінезді түзеуге бағыт береді.