Ойхой, көкірек,
Не демейді сұм жүрек.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі дүниесіндегі ой мен жүректің арпалысын білдіреді. Тура мағынасында «көкірек» — адамның жан дүниесі, санасы, ал «сұм жүрек» — сезімге, нәпсіге, құштарлыққа еріп кететін алдамшы жүрек. Астарлы мағынасы: кейде адам ақылына салып ойласа да, жүрек оны басқа жаққа тартып, әртүрлі сезім мен тілекті қозғайды. Яғни, адамның ішкі қалауы мен ақылы үнемі бірдей бола бермейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көкірек» — терең ойдың, сана мен парасаттың бейнесі. Ал «сұм жүрек» деген тіркес жүректің жамандық мағынасында емес, адамның өзіне тыныштық бермейтін алабұрған сезімін, мазасыз құмарлығын танытады. «Ойхой» деген одағай сөз таңданыс, күйзеліс, ішкі толқу реңкін күшейтеді. Сондықтан бұл мақал адам жанының күрделілігін көркем түрде жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл сөзді адам бір шешімге келе алмай, ақыл мен сезімнің арасында қалған сәтте қолдануға болады. Мысалы, біреу пайдалы, бірақ қиын жұмысты таңдаудың орнына, жүрек қалап тұрған жеңіл жолға тартылып тұрса, осы мақал оның ішкі тартысын дәл сипаттайды. Мұнда ойлы, сабырлы болуға ишара бар.
Ne demeıdi sum júrek.