Кекіреге тойған текедей бақылдар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ашкөз, өз тамағын ғана ойлайтын, құныққан адамды әжуалайды. Тура мағынасында кекіреге тойған теке өзіне керегінен артық жеп, ісініп, беймаза күйге түседі. Астарлы мағынасы — тойымсыздық адамның мінезін бұзып, оны артық даурықпа, бақыл сөзге, орынсыз қылыққа ұрындырады. Яғни, ішкі қанағат жоқ жерде адам тізгінін жоғалтып, ұсақ нәрсеге де шектен тыс шүйлігіп кетеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «теке» — қырсық, мінезі қатты, өз дегенінен қайтпайтын адам бейнесі. Ал «кекіре» — малға жаман, нәрі аз шөп, тойдырғандай көрінгенімен, шын пайдасы шамалы қорек. Теке соған тойып, өз-өзінен булығып, бақырып-сүрен салғандай елестейді. Бұл образ адам бойындағы ашкөздік, ашушаңдық, қанағатсыздық сияқты мінездерді көркем әрі мысқылмен көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалнысы аз болса да, ашкөздікпен көп талап етіп, айналасына тыныштық бермейтін адамға айтуға болады. Мысалы, бір қызметкер жұмысқа аз үлес қосса да, үнемі мақтау мен сыйақыны талап етіп, өзгелердің еңбегін менсінбейді. Осындайда жұрт оның мінезін «кекіреге тойған текедей» деп сипаттайды. Бұл сөз адамға қанағат, сабыр, әдеп керек екенін еске салады.