Іш мерездің ішінде,
Ит өліп жатса да білмейсің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам ішіндегі зұлымдық пен екіжүзділікті қатты сынайды. «Іш мерез» — сырттай адам көрінгенімен, іші бұзылған, ниеті жаман, жүрегі тас адам деген астарлы мағынада айтылған. Ондай жанның жанындағы қайғы-қасіретке де, төңірегіндегі жағдайға да жаны ашымайды, селқос келеді. «Ит өліп жатса да білмейсің» дегені — тіпті көз алдыңда тұрған ауыр жағдайды да елемейтін, сезімсіз, бейқам адамды бейнелейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «іт» — қазақ ұғымында қадірі төмен, қараусыз қалған, бірақ тұрмысқа жақын бейне. Оның өліп жатуы — үлкен қайғы емес сияқты көрінгенімен, мақалдың шын нысанасы сол емес: мәселе адамның өзгені сезбеуінде. «Іш мерез» тіркесі дене дерті емес, рухани дертті білдіреді. Яғни бұл жерде адам бойындағы мейірімсіздік, қатыгездік, жанашырлықтың жоқтығы әшкереленеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс орнында, отбасында не қоғамда біреудің басына іс түскенде бейжай қалған адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, әріптесі ауырып, қиындыққа тап болғанда ешкімге көмектеспей, тіпті халін сұрамайтын кісіге осы мақал жарасады. Ол адам сырттай тыныш көрінгенімен, ішкі дүниесі жұтаң екенін аңғартады.
It ólip jatsa da bilmeısiń.