Күні біткен жалшы,
Көнекті сырттан салады.
«Күні біткен жалшы, Көнекті сырттан салады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал жалдамалы жұмыстың соңындағы немқұрайдылықты сипаттайды. Ертеде бай ауылда белгілі мерзімге жалданып жүрген жалшының «күні біткенде», яғни келісілген уақыты аяқталуға таяғанда, жұмысқа ықыласы азаяды. Ол көнекті үйге кіргізіп, орнына қоймай, есік сыртынан сала салады. Тура мағынасы — қызметінің соңғы күндеріндегі салғырт әрекет. Астарлы мағынасы — адам өзін іске қатысы жоқ деп сезінсе, ұқыптылығы бәсеңдейді; аяқталып бара жатқан міндетке көп адам жүрегін салмайды. Мақал әрі осындай мінезді сынайды, әрі адамның шын ықыласы тек ақымен келмейтінін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Жалшы» — өз шаруасы емес, біреудің шаруасын атқарып жүрген адам. «Күні біткен» тіркесі мұнда өмірдің емес, жалдану мерзімінің бітуін білдіреді. «Көнек» — сүт сауып, су тасуға арналған ыдыс, үй тіршілігінің күнделікті құралы. Оны «сырттан салу» — орнына жеткізбей, жарты жолда тастай салу, «маған бәрібір» деген көңілдің белгісі.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал жұмыстан кетерде немесе жоба аяқталарда салғырттыққа бой алдыратын адамға айтылады. Мысалы, екі аптадан кейін басқа жұмысқа ауысатын маман істерін әріптесіне ретімен тапсырмай, құжаттарды шашып кетсе, «күні біткен жалшы, көнекті сырттан салады» деуге болады. Мақал соңғы күнге дейін адал еңбек ету абыройды сақтайтынын еске салады.
Kónekti syrttan salady.