Күншілдің күнін итке берсін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал күншіл, іштар адамға деген халықтың теріс бағасын білдіреді. Тура мағынасында «күнін итке беру» мүмкін емес, сондықтан сөз астарлы айтылған. Яғни күншілдің өмірі де, тірлігі де берекесіз, өзіне де, өзгеге де пайдасы жоқ деген ой жатыр. Іштарлық адамды іштей жеп, тынышын алады, сол себепті мұндай мінезден сақтану керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «күн» — адамның өмірі, несібесі, бақыты. Ал «итке беру» — қадірсіз, рәсуа болу, босқа кету деген бейне. Ит бейнесі мұнда жағымсыздықты, төмендікті күшейту үшін алынған. Халық күншілдікті ең жаман қасиеттердің бірі деп қарап, оны адамды құрдымға апаратын мінез ретінде суреттеген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қызғанышпен өмір сүретін, өзгенің жетістігіне қуанбайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер әріптесінің жоғарылағанын көре алмай, оның жұмысын әдейі өсекпен бұзса, жұрт «күншілдің күні итке берсін» деп, мұндай мінездің түбі жақсылыққа апармайтынын меңзейді. Бұл мақал адамды өз ісіне көңіл бөліп, қызғаныштан арылуға шақырады.