Ісі түскенде мүсәпір,
Ісі біткенде кісәпір.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезінің кейде пайдакүнемдікке, екіжүзділікке ауып кететінін сынайды. Тура мағынасында, біреудің ісі түскенде ол өзін өте момын, кішіпейіл, жалынышты етіп көрсетеді. Ал ісі бітсе, бұрынғы сыйласқанын ұмытып, паңданып, менсінбей кетеді. Астарлы мағынасы — жақсылықты тек өз қажеті үшін пайдаланатын, шын ниеті тұрақсыз адамға сенім аз деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мүсәпір» сөзі — әлсіз, жалбарынып тұрған, көмексіз жанның кейпін білдіреді. Ал «кісәпір» — ісі оңалған соң кісімсіп, өзгені төмен көретін тәкаппар адам бейнесі. Яғни мақал екі түрлі күйді қарама-қарсы қойып, адамның шынайы болмысын іс үстінде тануға болатынын көрсетеді. Бұл жерде образдар мінездің тұрақсыздығын әшкерелеу үшін алынған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қызметте, достықта, күнделікті қарым-қатынаста жиі ұшырасатын құбылысқа сай келеді. Мысалы, бір адам біреуден көмек сұрағанда өте сыпайы болып, ал мақсатына жеткен соң амандасуды да доғарса, халық оны осы мақалмен сипаттайды. Мұндай сөз адамдарды кішіпейіл, адал, бір мінезді болуға шақырады.
Isi bitkende kisápir.