Көзде - жас, көңілде - шер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі күйін өте ықшам, бірақ терең береді. Тура мағынасы бойынша, көзден жас ағу — сыртқа шыққан қайғы белгісі, ал көңілдегі шер — жүректегі ауыр мұң, ішкі қасірет. Астарлы мағынасы: адам кейде қайғысын ашық айтып, жылап та білдіреді, бірақ одан да ауырсыны — іште тұнған, жанды жейтін мұң. Яғни сырты тыныш көрінгенімен, ішкі әлемі жаралы адам болуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Көз» — адамның сыртқа көрінетін сезімі, ал «көңіл» — жан дүниенің, жүрек сырын білдіретін ұғым. «Жас» — қайғының, мұңның көзге шыққан белгісі. «Шер» — терең қайғы, жан жарасы, жүрекке түскен салмақ. Осы екі образ арқылы халық адамның ішкі және сыртқы күйін қатар көрсетеді. Бірі көзге көрінеді, бірі көзге көрінбейді, бірақ екеуі де жан азабын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал жақынын жоғалтқан, ауыр сынақ көрген немесе ішкі күйзелісте жүрген адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір студент емтиханнан өте алмай, сырттай үнсіз жүрсе де, ішінде қатты күйзелуі мүмкін. Сол кезде «Көзде - жас, көңілде - шер» деу орынды.