Көпті жылатқан көп жүрмес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Көпті жылатқан, яғни елдің, жұрттың көңілін түсіріп, зар қақсатқан адам ұзаққа бармайды. Мұнда тура мағынада біреудің көп адамға қиянат жасауы айтылса, астарлы мағынада зұлымдық, әділетсіздік, озбырлық түбінде өзіне қайтып соғатыны меңзеледі. Халық мұндай адамды көптің қарғысы мен наласына ұшырайды деп таниды.
Образдар мен теңеулер
«Көп» сөзі — бір адам емес, тұтас ел, қауым, жұрттың символы. «Жылату» — тек көз жасын төктіру емес, ренжіту, қорлау, зәбір көрсету мағынасында қолданылған. Ал «көп жүрмес» дегені — ондай адамның ісі ұзаққа созылмайды, беделі де, бақыты да баянды болмайды деген ой. Бұл жерде халық әділдік пен ардың үстемдігін образды түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де басқаның ақысын жеп, әлсізді басынған адамға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста басшы қызметкерлерді орынсыз қысып, әділетсіз шешім қабылдай берсе, ұжымның сенімі жоғалып, оның ісі алға баспайды. Яғни, көптің көңілін ауыртқан адам ақыры өз әрекетінің зардабын тартады.