Көптен жау құтылмас.
«Көптен жау құтылмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Көп болып қуса, жау құтылмайды. Мақал ел біріккенде дұшпанның қаша алмайтынын, жеңілетінін айтады: жалғыз адамнан жау оңай құтылар, ал бүкіл елге қарсы шыққан жау бәрібір қолға түседі. Мұнда көптің бірлігі мен ортақ қорғанысы мадақталады. Кең мағынада кез келген ортақ қауіпке, апатқа халық жұмылып қарсы тұрса, ол жеңілетіні айтылады.
Образдар мен теңеулер
Жау — көшпелі тарихта үнемі сезілген қауіп: барымта, шапқыншылық, ел шабу. Мұндайда бүкіл ауыл, тіпті бірнеше ру атқа қонып, жауды қуған. Мақал осы көріністі береді: жау көпке тап болса, құтылар жол жоқ. «Көптен» сөзінің шығыс септігінде тұруы көптің қолынан, көп қуғыннан деген мағына береді. Үш сөздің қысқалығы оны ұрандай естіртеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал ортақ қауіп, қиындық кезінде халықты бірлікке шақырғанда айтылады: өрт, су тасқыны, індет, ұрлық. Спортта командалық ойынды мақтағанда да қолданылады. Біреуді көп болып қамап, жәбірлеуді ақтау үшін айтуға болмайды. Мысалы, ауылдағы малды ұрлаған ұрыны тұрғындар бірігіп ұстағанда, учаскелік полицей: «Көптен жау құтылмас деген осы», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Дала өртін бүкіл ауыл шығып, күрек пен шелекпен сөндіреді. Таңертең ақсақалдар отты көптің жеңгенін айтып, мақалды келтіреді.
— Шағын ауыл командасы бірлесіп қорғанып, күшті қарсыласын ұтады. Жаттықтырушы ойыншыларына осы мақалды айтады.