Көпшілік қауым туралы 432
Көпшілік қауым жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ел бірлігі, жұрт пікірі, ортақ мүдде мен ынтымақ туралы нақылдар.
432
Мақал-мәтел
150.6K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Көк толқыса, жер құлайды,
Көп толқыса, хан құлайды.
Көп толқыса, хан құлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көк пен жердің қозғалысы табиғаттың тылсым күшін аңғартады, ал көпшілік…
Шілдің боғындай шашылған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің тым көпке бөлініп, ретсіз шашылып жатқанын білдіреді. Тура мағынасында шілдің…
Көпті жылатқан көп жүрмес.
Негізгі мағынасы Көпті жылатқан, яғни елдің, жұрттың көңілін түсіріп, зар қақсатқан адам ұзаққа бармайды. Мұнда тура…
Тоқал ешкі қой бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тоқал ешкі қойға тиіп, мазасын алып, тынышын бұзады. Астарлы мағынасы…
Көптен жау құтылмас.
Негізгі мағынасы «Көптен жау құтылмас» деген мақалдың тура мағынасы — бір адамға емес, көпшілікке, ел-жұртқа қарсы…
Жоқшысы жоқ ел жетім.
Негізгі мағынасы «Жоқшысы жоқ ел жетім» деген мақал елдің сөзін сөйлейтін, мұңын мұңдайтын, қамын ойлайтын адамы…
Жалғыз үйдің қарғасы боққа тоймас.
Негізгі мағынасы Жалғыз адам не жалғыз үй өз бетімен тіршілік еткенімен, көптің берекесі мен қолдауы жоқ жерде…
Халық аузына қақпақ қойып болмайды.
Негізгі мағынасы Халықтың сөзін, пікірін немесе өсегін толық тоқтатып қою мүмкін емес. Тура мағынасында ауызға қақпақ…
Төлге төл қосылса - егіз,
Көлге көл қосылса - теңіз.
Көлге көл қосылса - теңіз.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір төлге тағы бір төл қосылса, ол егіз болады; бір көлге тағы бір көл…
Елсізде екі түйе айда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ел жоқ, адам сирек жерде екі түйені қатар айдап жүру қиын. Астарлы…
Жалғыз ат мініс емес,
Жалғыз аяқ жүріс емес.
Жалғыз аяқ жүріс емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір атпен жалғыз алыс жолға шығу қиын, бір аяқпен ұзақ жүріп кете…
Ине өз тесігін тіге алмайды.
Негізгі мағынасы Ине өз тесігін тіге алмайды деген мақал адамның өзіне өзі толық жәрдем бере алмайтынын, кей істі…
Достыққа бірлік пен теңдік дәнекер.
Негізгі мағынасы Достықтың берік болуы үшін адамдардың арасына бірлік пен теңдік керек. Яғни шынайы дос болу тек жақын…
Көш бастаған серкесі болмаса да,
ел ішіндегі еркесі.
ел ішіндегі еркесі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір елде, бір ортада көшті бастайтын жетекші серке болмаса да, сол іштің…
Бай кісі базарға барса, сұм хабар алар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бай адам базарға барса, ол жерден әртүрлі хабар, әңгіме естиді. Астарлы…
Тай қоссаң, ауылыңмен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тай қоссаң, оны жалғыз өзің емес, ауылың болып бірге қос. Астарлы мағынасы…
Жалғыздың ісі өнбейді,
Жаяудың жүрісі өнбейді.
Жаяудың жүрісі өнбейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз жүрген адам алысқа жете алмайды, жаяу адам да жолды тез еңсере…
Ел аузына елек қойып болмас.
Негізгі мағынасы «Ел аузына елек қойып болмас» деген мақалдың тура мағынасы — жұрттың аузына елек тосып, сөзін сүзгіден…
Ешкі бастаған қой егінге түсер,
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкі бастап жүрген қой отары егінге кіріп кетеді деген ойды білдіреді…
Ел екпіні - сел екпіні.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің күші мен серпіні жеке адамның емес, көптің бірлескен қимылынан туатынын білдіреді…
Тозған қазды топтанған қарға жем етер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әлсіреген, тозығы жеткен қазды үйір болып жиналған қарғалар оңай олжа…
Досыңның тонын тойға ки, қасың көрсін,
Ызалансын, жасысын, іші күйсін.
Ызалансын, жасысын, іші күйсін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бақыты мен жетістігін көптің көзінше, орнымен көрсетуге болатынын меңзейді. Яғни…
Тоңға жатқан мал оңбас,
Тобырға түскен іс оңбас.
Тобырға түскен іс оңбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тоңда жатқан малға да, тобырға түскен іске де береке қонбайды. Астарлы…
Қасқырлар ұлысып табысады.
Негізгі мағынасы Қасқырлар ұлысып табысады деген мақалдың тура мағынасы — қасқырлар бір-біріне ұли отырып, өзара үн…
Ел егессіз болмайды.
Негізгі мағынасы «Ел егессіз болмайды» деген мақалдың тура мағынасы — кез келген елдің ішінде пікір қайшылығы, сөз…
Той сылтауымен тон бітер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — той жасаудың сылтауымен адам тон тігіп, киімін бүтіндейді. Астарлы…
Базарда түйе пұл десе,
Ауылда қотыр тайлақ ойнақтайды.
Ауылда қотыр тайлақ ойнақтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — базарда түйе қымбат бағаланса, ауыл ішінде қотыр тайлақтың өзі де…
Естімеген елде көп,
Есек мінген сарт та көп.
Есек мінген сарт та көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — белгілі бір елде, аймақта көп нәрсе кездесуі мүмкін, тіпті қарапайым не…
Арадағы бозбайтал (өсекші):
андағыны мұнда айтар,
мұндағыны анда айтар.
андағыны мұнда айтар,
мұндағыны анда айтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өсек таситын, біреудің сөзін екіншісіне жеткізіп, араға іріткі салатын адамды әшкерелейді…
Бар жақсыңды төреден аяма,
Арқаңды іргесіне таяма.
Арқаңды іргесіне таяма.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы нәрсеңді, қолыңдағы бар асылыңды төрде отырған қонақтан немесе…
Үйде кісі көп болса, далада кісі тимейді.
Негізгі мағынасы Үйде адамдар көп, ауызбіршілік бар болса, ол үйдің берекесі артады, сырттағы бөтеннің сөзі де, қыспағы…
Жүзді айдап, бірді жетелеген.
Негізгі мағынасы «Жүзді айдап, бірді жетелеген» деген мақал көптің күшін бір мақсатқа жұмылдырып, азды-азға, әлсізді…
Жалғыз шала сәуле болмас,
Жалғыз шырақ тәубе болмас.
Жалғыз шырақ тәубе болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ғана шала жанған сәуле де, бір ғана шырақ та қараңғылықты толық жарық…
Төренің төлеңгіті,
Байдың жалшысы қодаң.
Байдың жалшысы қодаң.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билік пен байлыққа жақын жүрген адамның өзінен де, сөзінен де бір пайда күту қиын екенін…
Қызды таныс алады,
Таныс алмаса, қоныс алады.
Таныс алмаса, қоныс алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал құдалық, қыз айттыру, отбасын құру ісінде таныстық пен араластықтың үлкен рөл атқаратынын…
Елдің көзі - елу.
Негізгі мағынасы «Елдің көзі – елу» деген мақал халық ішінде бір істі көпшілік болып бақылап, бағалап отырудың маңызын…
Жездеме тиіп жетілгенім бар болсын.
Негізгі мағынасы «Жездеме тиіп жетілгенім бар болсын» деген мақал адамның біреудің арқасында болса да өмірден орнын…
Ерден - сауға, елден - достық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ер жігіттен сұрар сыйлық, көмек не қамқорлық күтеді, ал елден күтері…
Көп жүрген жер көңілді .
Негізгі мағынасы «Көп жүрген жер көңілді» деген мақалдың тура мағынасы — адамдар жиі барып-келіп, араласып тұратын…
Халық қазанын қайнаттым,
Қолымның, кәне, қарасы.
Ер қазанын қайнаттым,
Етімнің, көне, жарасы.
Қолымның, кәне, қарасы.
Ер қазанын қайнаттым,
Етімнің, көне, жарасы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалда көптің, елдің қамын ойлап еңбек ету үлкен іс екені айтылады. «Халық қазанын қайнаттым»…
Ең көп оқылған
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласу мен жақындықтың біртіндеп қалыптасатынын білдіреді. Бір рет көрген адамды…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Бұл бөлімде көпшілік қауым, жұртшылық және елдік сана туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұндай нақылдар халықтың ортақ ақылы мен тәжірибесінен туып, қоғамдағы тәртіп, бірлік, ынтымақ, ортақ мүддені алға қояды. Көптің күші, елдің берекесі, жұрттың пікірі секілді ұғымдарды қысқа да нұсқа жеткізіп, адамды қауыммен санасуға үндейді.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.