Көппен тентек болсаң да,
Көпке тентек болма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға көпшілікпен араласқанда әдеп сақтауды ескертеді. Тура мағынасы бойынша, егер ортада ыңғайсыз, қыңыр, тентектеу мінез танытсаң да, көпке қарсы шықпа, жұртпен жауласпа деген ой жатыр. Астарлы мағынасы — жеке адамның мінезі қандай болса да, елдің бірлігіне сызат түсірмеуі керек. Көпшілікке қарсы сөз айту, орынсыз қырсығу, жұртты сыйламау ақыры адамды жалғыз қалдырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көп» сөзі жай ғана санды емес, елді, қауымды, айналадағы жұртты білдіреді. «Тентек» сөзі тәртіпсіздік, қырсықтық, жөнсіз қылық мағынасында қолданылған. Яғни мақал адам мінезін көпшілікпен салыстырып, жеке бас еркелігі мен қоғамдық тәртіптің арасындағы шекті көрсетеді. Бұл жерде көптің күші, салмағы және орта сыйлаудың маңызы аңғарылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ұжымда, әлеуметтік желіде, оқу орнында немесе жұмыста өте орынды. Мысалы, бір қызметкер пікірталаста өз ойын дәлелдеуге тырысып, әріптестерін орынсыз кемсіте берсе, ұжыммен қарым-қатынасы бұзылады. Ал сабыр сақтап, ойды мәдени түрде жеткізсе, сыйластық та, бедел де сақталады. Сондықтан мақал көппен тіл табысудың, жұртты құрметтеудің маңызын үйретеді.
Kópke tentek bolma.