Көптен қулық артылмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Көптен қулық артылмас» деген мақал көп адамның ішінен айлакерлікпен, өтірікпен, астыртын әрекетпен ұзақ уақыт пайда табу қиын екенін білдіреді. Тура мағынасында, көптің ішінде қулық жасап жүрген адам ерте ме, кеш пе әшкере болады. Астарлы мағынасы — ел ішінде әділетсіз іс жүрмейді, жұрттың көзі қырағы, сондықтан қулықпен емес, адалдықпен іс қылу керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көп» сөзі — халықты, қауымды, орта ортаны танытады. Ал «қулық» — алдау, есеп, жасырын пайда іздеу. «Артылмас» дегені қулықтың салмағы көтерілмейтінін, яғни оның беті ашылатынын меңзейді. Бұл жерде халықтың өзі бір сүзгі сияқты көрінеді: жалғанды тез байқайды, тура жолдан тайғанды кешірмей, орнына қояды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, бір адам жұмыс орнында басқаларды алдап, еңбегін өзінікі етіп көрсетсе, ұжым соны байқап қояды. Ақыры сенім жоғалып, ондай адамға тапсырма берілмей қалады. Сондықтан бұл мақал адамды ашықтыққа, адалдыққа, көптің алдында таза болуға үндейді.