Көпшілік қауым туралы 432
Көпшілік қауым жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ел бірлігі, жұрт пікірі, ортақ мүдде мен ынтымақ туралы нақылдар.
432
Мақал-мәтел
150.6K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Көптен қоян құтылмас.
Негізгі мағынасы «Көптен қоян құтылмас» деген мақалдың тура мағынасы — қоян сияқты әлсіз, шапшаң аңның көп адамның…
Көп көмектескен күрмекпен су ішеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көптің көмегі елеусіз қалмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, бір нәрсеге бірнеше адам…
Ел айырылса көбіне,
Жол айырылса кеңіне.
Жол айырылса кеңіне.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі бірлік бұзылса, ортақ күш те, ортақ бағыт та әлсірейтінін аңғартады. Тура…
Арқан бойы жердің,
Тұсау бойы жақындығы бар.
Тұсау бойы жақындығы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақындықтың өлшемі кейде өте аз қашықтықтың өзімен-ақ бағаланатынын білдіреді. Тура…
Дау арашасыз болмас.
Негізгі мағынасы «Дау арашасыз болмас» деген мақал кез келген жанжал, келіспеушілік өздігінен басылмайтынын білдіреді…
Үйірлі құлан көсемсіз болмас.
Негізгі мағынасы Үйірлі құлан көсемсіз болмас деген мақалдың тура мағынасы — құлан сияқты үйір болып жүретін аңдарда…
Халыққа түзелмеген,
Қалыпқа да түзелмейді.
Қалыпқа да түзелмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам көпшілікке, елге, ортаға икемделмесе, белгілі бір тәртіп пен…
Тентегін тыйған ел болар.
Негізгі мағынасы «Тентегін тыйған ел болар» деген мақалдың тура мағынасы — ел ішіндегі бұзақы, тәртіпсіз адамға дер…
Елсізде ит те жолдас.
Негізгі мағынасы Елсіз жерде адамға серік те, қорған да аз болады. Мақалдың тура мағынасы — иесіз, жұртсыз жерде иттің…
Көп ішінде жоқ болсаң,
Мін тағылар басыңа.
Мін тағылар басыңа.
Негізгі мағынасы Көптің ішінде көрінбей, ісіңмен де, сөзіңмен де орын таба алмасаң, ел арасында мін тағылуы мүмкін. Бұл…
Көшкен елдің бұқасын,
Еру елдің тайыншасы қорқытады.
Еру елдің тайыншасы қорқытады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көшіп-қонып жүрген ел мен отырған елдің тұрмыс-тіршілігіне, мінезіне байланысты туған. Тура…
Кеңес қылған ел азбас,
Кеңінен пішкен тон тозбас.
Кеңінен пішкен тон тозбас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел болып ақылдасқан, көптің ойы бір жерге тоғысқан іс берік болады дегенді білдіреді. Тура…
Төресі бар елдін, төбесі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қандай бір елдің төресі, яғни елді бастайтын басшысы, қадірлі адамы болса…
Төресі мен төбесі бар ел алыстан көрінеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ішінде төре, яғни ел басқарған, сөзі өтімді, беделді адамдары бар ауыл не…
Тойда төрелік, ойында өрелік жоқ.
Негізгі мағынасы Той кезінде де, ойын-сауықта да бәрі тең, сондықтан ол жерде артық төрелік айтып, өзін жоғары қою…
Сараң санға қосылмайды.
Негізгі мағынасы Сараң адам есепке де, көптің ортасына да сыймайды деген сөз. Мұнда тура мағынада «санға қосылмайды»…
Жер шайқалса, төбеге қатер,
Ел шайқалса, төреге қатер.
Ел шайқалса, төреге қатер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жер сілкінсе немесе шайқалса, үйдің ең жоғары бөлігі — төбе қауіпті…
Дүрмек бар жерде даңғой бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көпшілік жиналған, қызық қуған жерде өзін көрсеткісі келетін, артық сөйлеп, дарақыланатын…
Бастың тазы жастықты былғар,
Тіл қотыры рулы елді былғар.
Тіл қотыры рулы елді былғар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің құдіреті мен тілдің жауапкершілігін ескертеді. Тілмен айтылған орынсыз, ащы, былғаныш…
Жалғыз жігіт жарымас.
Негізгі мағынасы Жалғыз жүрген адам, қанша қайратты болса да, үлкен істі толық еңсере алмайды деген ой айтылады. Мұнда…
Қызды ауыл өсекшіл.
Негізгі мағынасы «Қызды ауыл өсекшіл» деген мақалдың тура мағынасы — бойжеткен қыздары көп ауылда әңгіме, сөз, гу-гу…
Көтермен болса жұрт жаман.
Негізгі мағынасы «Көтермен болса жұрт жаман» деген мақалдың тура мағынасы — бір адамға не бір іске қарап тұтас жұртты…
Екеуге иық көрсеткен біреу - өзінің соры,
Біреуге иық көрсеткен екеу - елінің соры.
Біреуге иық көрсеткен екеу - елінің соры.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір адам екі адамға қарсы иық тіреп, өз күшімен оларды жеңгісі келсе…
Бірмен сырлас, мыңмен кеңес.
Негізгі мағынасы Бірмен сырлас, мыңмен кеңес деген мақалдың тура мағынасы — бір адаммен сыр бөлісіп, бірнеше адаммен…
Жол жолға жалғасады,
Ел елге жалғасады.
Ел елге жалғасады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір жол екінші жолмен жалғасып, адамды алысқа бастап барады; бір ел де…
Қияңқы байтал екі айғырды қырқыстырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мінезі қыңыр, илігіп көнбейтін байтал екі айғырдың арасына іріткі салып…
Қонағың болса мазасыз,
Аяғыңнан тозасыз.
Аяғыңнан тозасыз.
Негізгі мағынасы Қонақ келген үйде тыныштық азаяды, үй иесіне күтім, қызмет, дайындық, сый көрсету сияқты қосымша шаруа…
Айдауылдың алдына түспе,
Аламанның талауына түспе.
Аламанның талауына түспе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз тәуекелге бармауға, қауіпті істен аулақ жүруге шақырады. Тура мағынасы…
Жұрт өлгенге келмейді,
Артында қалғанға келеді.
Артында қалғанға келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам қайтыс болғаннан кейін жұрт оның өзіне емес, артында қалған еліне…
Көптің аузы темір талқы.
Негізгі мағынасы «Көптің аузы темір талқы» деген мақал көпшіліктің сөзі мен сыны өте қатал, өткір болатынын білдіреді…
Көпке келген себеле,
Себелені елеме.
Себелені елеме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаңбырдың себелеп жаууы көпке ортақ құбылыс, сондықтан оған бола…
Өрісі жуық оттайды,
Ауылы жуық ас ішеді.
Ауылы жуық ас ішеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өрісі жақын мал бірге жайылады, ауылы жақын ел бірге ас ішіп, араласады…
Қазы - хан қасында,
Қараша - жар басында.
Қараша - жар басында.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қоғамдағы теңсіздікті, ел ішіндегі орын-орынды білдіреді. Тура мағынасында қазы ханның…
Көп - дәнекер, көлді де бекітер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көпшілік болып жиналған күш дәнекер сияқты берік байланыс жасайды, тіпті…
Тобы бірдің Тәңірі бір .
Негізгі мағынасы Тобы бірдің Тәңірі бір деген мақалдың тура мағынасы — бір мақсатқа, бір топқа, бір ортақ іске жиналған…
Екі жақсы таққа таласса,
Ортада қу тойынар.
Ортада қу тойынар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі жақсы, яғни екі беделді не қабілетті адам билікке, орынға немесе бір…
Әуелі көпке сал, ұнамаса, қайтып ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі не сөзді әуелі көпшілікке ұсынып, олардың пікірін тыңдап барып шешім қабылда…
Жалғыздың жағы жоғалса табылмайды,
Көптің оғы жоғалса да табылады.
Көптің оғы жоғалса да табылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз адамның жоғалтқаны қайта табылмай қалады, ал көптің ішінде жоғалған…
Жүзді жетелеп, бірді мінген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің жүз адамды жетектеп, ал бір адамның ғана атқа мінуі сияқты…
Сайда саны көптің
Қырда жаны көп.
Қырда жаны көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көптің күші мен қадірін айтады. Тура мағынасында сайда да, қырда да адам көп болса, тіршілік…
Ең көп оқылған
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласу мен жақындықтың біртіндеп қалыптасатынын білдіреді. Бір рет көрген адамды…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Бұл бөлімде көпшілік қауым, жұртшылық және елдік сана туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұндай нақылдар халықтың ортақ ақылы мен тәжірибесінен туып, қоғамдағы тәртіп, бірлік, ынтымақ, ортақ мүддені алға қояды. Көптің күші, елдің берекесі, жұрттың пікірі секілді ұғымдарды қысқа да нұсқа жеткізіп, адамды қауыммен санасуға үндейді.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.