Халық аузына қақпақ қойып болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Халықтың сөзін, пікірін немесе өсегін толық тоқтатып қою мүмкін емес. Тура мағынасында ауызға қақпақ қою — сөйлеуді тыю деген сөз, ал астарлы мағынасы — ел арасындағы әңгіме, сын, баға беру өзінен-өзі тарай береді. Сондықтан адам да, басшы да, қандай іс істесе де, жұрттың назарынан тыс қала алмайды. Бұл мақал сөздің еркіндігін де, көпшіліктің бақылауын да аңғартады.
Образдар мен теңеулер
«Ауыз» — адамның ғана емес, бүкіл халықтың сөз айту құқығын бейнелейтін образ. «Қақпақ» — үнді өшіру, тыйым салу, ауызды жабу сияқты әрекеттің белгісі. Халық аузына қақпақ қою мүмкін еместігі арқылы көпшіліктің пікірін күшпен басу қиын екені көрсетіледі. Яғни елдің ойы мен сыны тоқтамайды, өйткені жұрт көргенін айтады, естігенін таратады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әлеуметтік желі, БАҚ, жұрт пікірі туралы айтқанда жиі қолданылады. Мысалы, бір шенеунік көпке ұнамайтын шешім қабылдаса, оны жұрт талқылап, пікірін жаза береді — бұған ешкім толық тосқауыл қоя алмайды. Сондықтан бұл мақал адамды сөзден қорықпай, ісін ойлап жасауға шақырады.