Халыққа түзелмеген,
Қалыпқа да түзелмейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адам көпшілікке, елге, ортаға икемделмесе, белгілі бір тәртіп пен қалыпқа да сыймайды деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — адам қоғаммен тіл табыса алмаса, өзін де жөнге келтіруі қиын. Халыққа түзелу дегені — елдің заңына, салтына, тәртібіне, тәрбиесіне бағыну. Ал өз мінезін, қылығын түземеген жаннан дұрыс іс, берік тәртіп күту қиын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «халық» — үлкен орта, қоғам, ел-жұрт. «Түзелу» — тек қана қателікті азайту емес, мінезді тәрбиелеу, әдепке келу, жауапкершілікке үйрену. «Қалып» сөзі адамның қалыпқа сыйғандай, белгілі өлшем мен тәртіпке сай болуын меңзейді. Яғни, сыртқы тәртіпке де, ішкі тәрбиеге де икемделе алмаған кісі туралы ескерту айтылып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал мектепте, жұмыста, қоғамда ортақ ережені сақтамаған адамға қатысты қолданылады. Мысалы, бір қызметкер ұжымның талабына бағынбай, үнемі тәртіп бұзса, «Халыққа түзелмеген, қалыпқа да түзелмейді» деп айтуға болады. Бұл сөз адамды ерте бастан тәртіпке, сыйластыққа және жауапкершілікке шақырады.
Qalypqa da túzelmeıdi.