Би - шешендік туралы — 2-бет 221
Сұрыптау:
Бай бастас, батыр құлақтас.
Негізгі мағынасы Бай байлармен бас қосып, мәжілістес болады, батыр батырлармен ат құлағын тең ұстап, қатар шабады…
Бай бастас,
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Негізгі мағынасы Мақал үш топтың әрқайсысы өзіне ұқсасымен қалай табысатынын үш сөзбен көрсетеді. Байлар бас қосып…
Байлаусыз шешен берекесіз сөз айтады.
Негізгі мағынасы Байлауы жоқ шешен ұзақ сөйлегенмен, сөзінде береке болмайды. Байлау — сөздің түйіні, тұжырымы…
Бай тамырлас, би құлақтас.
Негізгі мағынасы Байлар бір-бірімен тамыр, яғни дос, серік болып, бір-бірін қолдайды; билер бір-бірінің құлағына…
Бар жақсыңды төреден аяма,
Арқаңды іргесіне таяма.
Арқаңды іргесіне таяма.
Негізгі мағынасы Төреге, билік иесіне барыңның жақсысын, ең жақсы малыңды, сыйыңды аяма, бірақ оның үйінің іргесіне…
Күнде бір мақал
«Би - шешендік туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Барымта қайтыс болмай,
Дау айтыс болмайды.
Дау айтыс болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі дау-дамай мен тартыс күшпен, өшпенділікпен тоқтамайтынын меңзейді. Тура…
Бас-басыңа би болсаң,
Манар тауға сыймассың.
Манар тауға сыймассың.
Негізгі мағынасы Әркім өз алдына би болып, бір-біріне бағынбаса, ел Манар тауға да сыймайды дейді. Ауызбіршілік жоқ…
Бас кеспек болса да,
Тіл кеспек жоқ.
Тіл кеспек жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз еркіндігін, шындықты айту құқығын дәріптейді. Тура мағынасында адамға зорлық жасалса да…
Басқа бақ жарасады,
Батырға жақ жарасады.
Аталы ерден би туса,
Халық пайдасына жанасады.
Батырға жақ жарасады.
Аталы ерден би туса,
Халық пайдасына жанасады.
Негізгі мағынасы Басқа бақ, батырға жақ қалай жарасса, аталы ерден туған би де халық пайдасына солай жанасады дейді. Әр…
Басы ауырған бақсыға барады,
Даулы жақсыға барады.
Даулы жақсыға барады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам басына іс түскенде, ақыл-кеңесі мен беделі бар, ісі әділ, сөзі өтімді кісіден жәрдем…
Батыр деген - барақ ит,
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Негізгі мағынасы Батырды барақ итке, биді ақсары атқа теңеген мақал: батыр көп туады, екі әйелдің бірі батыр тапқандай…
Батырдың атын жау шығарады,
Шешеннің атын дау шығарады.
Шешеннің атын дау шығарады.
Негізгі мағынасы Батырдың атағын жау шығарады, шешеннің атағын дау шығарады. Жау болмаса, батырдың ерлігі көрінбейді…
Батырды шешен аттан түсіріпті.
Негізгі мағынасы Шешен сөзімен батырды аттан түсіріпті дейді: қылыш пен найзаға жеңдірмеген ер ақылды, орынды сөзге…
Батыр жігіт жол бастар,
Ақын жігіт той бастар.
Ақын жігіт той бастар.
Негізгі мағынасы Әр жігіттің өз өнері, өз орны бар дейді: батыр жігіт жорықта, ұзақ жолда елді бастап жүреді, ал ақын…
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Негізгі мағынасы Әр істі бастайтын өз адамы бар: соғыста қолды батыр бастайды, жиында сөзді шешен бастайды, көште, ел…
Батырмен ұрыспа, бекпен тұрыспа.
Негізгі мағынасы Батырмен ұрыспа: ол сені күшімен жеңеді; бекпен тұрыспа: ол сені билігімен басады. Мақал күші мен…
Батыр мың қол бастайды,
Шешен тар жерде сөз бастайды.
Шешен тар жерде сөз бастайды.
Негізгі мағынасы Мақал елдің екі тірегін қатар қояды: соғыста мың адамдық жасақты бастайтын батыр мен қиын, шешуші…
Бек болмаған бек болса,
Таяқ кетпес басыңнан.
Таяқ кетпес басыңнан.
Негізгі мағынасы Бұрын билік көрмеген, тәжірибесіз біреу кенет бек болса, оның қарамағындағылардың басынан таяқ…
Бекзаттан би қойсаң,
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
Ойлар тамағын.
Бейзаттан би қойсаң,
Білмес сабағын.
Жаманнан би қойсаң,
Ашпас қабағын.
Негізгі мағынасы Би қоярда үш түрлі қатеден сақтандырады. Бекзаттан, яғни тегі асыл, ақсүйек тұқымнан би қойсаң, ол ел…
Бектен белгі белге медет.
Негізгі мағынасы Бектен алған белгі, яғни оның сенім хаты, мөрі, сыйлаған бір заты белге медет, арқаға сүйеніш болады…
Би болар жігіттің,
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Негізгі мағынасы Би болатын жігіттің ісі төбеде, яғни жұрт жиналған жерде, ал мерген болатын жігіттің ісі жебеде, садақ…
Би болған адам ақырып бола ма?
Негізгі мағынасы Би, яғни дау шешетін, ел басқаратын адам айғайлап, ақырып сөйлемейді: оның беделі даусының…
Би болғаннан не пайда,
Халыққа көмек болмаса?
Шөлдегі оттан не пайда,
Халайық көшіп қонбаса?
Халыққа көмек болмаса?
Шөлдегі оттан не пайда,
Халайық көшіп қонбаса?
Негізгі мағынасы Халыққа көмегі тимесе, би болғаннан не пайда, жұрт көшіп келіп қонбаса, шөлдегі шөптен не пайда дейді…
Би болмасаң болма,
Би түсетін үй бол.
Би түсетін үй бол.
Негізгі мағынасы Би бола алмасаң, оған өкінбе, би түсетін үй бол дейді. Бұрын би ел аралағанда кез келген үйге емес…
Бидің айтқанын құл да айтады,
Бірақ аузының дуасы жоқ.
Бірақ аузының дуасы жоқ.
Негізгі мағынасы Бидің айтқан сөзін құл да қайталай алады, бірақ оның аузында дуа жоқ — сөзі салмақсыз, оны ешкім…
Бидің жолы - ақ, судың жолы - сара.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бидің жүретін жолы ақ, яғни таза әрі ашық; судың жолы сара, яғни өз…
Би екеу болса, дау төртеу болады.
Негізгі мағынасы Бір дауға екі би кіріссе, дау шешілудің орнына көбейеді: әр би өз көзқарасын қорғап, екі жақтың…
Би жоқта құл жүреді жораға,
Ит жоқта шошқа үреді қорада,
Ит жоқта шошқа үреді қорада,
Негізгі мағынасы Би жоқ жерде құл жора-жосықты басқарып жүреді, ит жоқ қорада шошқа үреді дейді. Лайықты адам орнында…
Биің жылан болса, елің лаң болар.
Негізгі мағынасы Биің жылан сияқты уытты, айлакер болса, елің лаңға ұшырайды дейді. Жылан қазақ ұғымында…
Биің қылаң болса, елің ылаң болады.
Негізгі мағынасы Би қылаң — тұрақсыз, жеңілтек, бір сөзде тұрмайтын, біресе бір жаққа, біресе екінші жаққа бұрылатын…
Бір дауда екі күнә жоқ,
Бір істе екі жаза жоқ.
Бір істе екі жаза жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істің салдары мен жауапкершілігі бір екенін білдіреді. Бір дауда адам бір қателікке екі рет…
Біріктіріп айтса, бидікі жөн,
Құрастырып айтса, құлдікі жөн.
Құрастырып айтса, құлдікі жөн.
Негізгі мағынасы Сөзді жинақтап, екі жақты біріктіретіндей етіп айту керек болса, бидің айтқаны жөн: ол дауды түйіндеп…
Дананың ойы ортақ.
Негізгі мағынасы «Дананың ойы ортақ» деген мақалдың тура мағынасы — ақылы толысқан, көргені көп адамның ойы жеке бас…
Дау арашасыз болмас.
Негізгі мағынасы Қай жерде дау, төбелес шықса, сол жерде арашашы да табылады. Мақал жанжалдың соңы әрдайым бітім…
Дауды да, жауды да ақыл жеңеді.
Негізгі мағынасы Дау — ел ішіндегі талас-тартыс, ал жау — сырттан төнген қауіп. Мақал екеуін де жеңетін бір күш бар…
Дауды шешен бітірмейді, шебер бітіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің өзі ғана дауды тоқтатпайтынын, ал істің жөнін білетін, тәжірибелі адам ғана жанжалды…
Дау төрт бұрышты,
Қамшы екі бұрышты.
Қамшы екі бұрышты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: дау-дамайдың, жанжалдың төрткүл тарапқа тарайтыны, ал қамшының екі қыры…
Дәлдеп атып жауды өлтір,
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
Дәлдеп айтып дауды өлтір.
Негізгі мағынасы Жауды дәл атып жеңесің, дауды дәл айтып бітіресің дейді. Мерген мүлт кетпей көздеген жеріне тигізеді…
Екі жеп, биге шыққан.
Негізгі мағынасы Тамақты екі рет жеп, тойып алған соң, ортаға шығып билей бастаған адам туралы айтылады: қарны тойса…
Екі тізгін, бір шылбыр.
Негізгі мағынасы Атты басқаратын екі тізгін де, жетектейтін бір шылбыр да бір адамның қолында деген бейне. Кімнің…