Би - шешендік туралы 222
Би-шешендік туралы мақал-мәтелдер әділдік, тапқыр сөз және елдік өнегені дәріптейді.
222
Мақал-мәтел
49.6K
Қаралым
223
Орташа
Сұрыптау:
Тіл - елшінің қылышы.
**Негізгі мағынасы** «Тіл - елшінің қылышы» деген мақал сөздің елшілік ісіндегі ең күшті құрал екенін білдіреді. Тура м...
Көп шуылдақ не табар,
Билемесе бір кемел.
Билемесе бір кемел.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көп даурығып, бос шу шығару адамның ісін ілгері бастырмайтынын айтады. Ауызбен көп сөйлеп...
Аюға бас үйреткен - таяқ,
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
Молдаға намаз үйреткен - тамақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуді белгілі бір іске көндіру не үйрету үшін тек сөз жеткіліксіз, кейде күш, ынта неме...
«Жақсымын» деп мақтанба, халық айтпай, «Батырмын» деп мақтанба, барып қайтпай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды өз ісіне өзі баға беріп, орынсыз мақтанудан сақтандырады. «Жақсымын» деп айту аз,...
Хан екі айтса, қадірі кетеді,
Қараша екі айтса, ары кетеді.
Қараша екі айтса, ары кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік иесі мен қарапайым адамның сөзі бірдей таразыға түспейтінін аңғартады. Хан, төре си...
Есім ханның ескі жолы,
Қасым ханның қасқа жолы.
Қасым ханның қасқа жолы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі ханды — Есім хан мен Қасым ханды — елге үлгі болған әділ заң, тәртіп және басқару жүй...
Екі тізгін, бір шылбыр.
**Негізгі мағынасы** Екі тізгін, бір шылбыр деген сөздің тура мағынасы — атты басқаруға арналған құралдар. Астарлы мағын...
Хан қарашасыз болмас,
Дау арашасыз болмас.
Дау арашасыз болмас.
**Негізгі мағынасы** Хан да, қараша да ел ішінде бірге өмір сүреді, сондықтан билік те халықсыз болмайды. Ал дау-дамай ө...
Сөйлей білмес жаманның
Сөзі өтпес бір пышақ.
Сөз білетін адамның
Әр сөзіне бір тұсақ.
Сөзі өтпес бір пышақ.
Сөз білетін адамның
Әр сөзіне бір тұсақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөз қадірін білмейтін, ойсыз сөйлейтін адамның сөзі елге өтпейтінін айтады. Ондай кісінің...
Куәлі істі куә табар,
Куәсіз істі күмән табар,
Одан болмаса, иман табар.
Куәсіз істі күмән табар,
Одан болмаса, иман табар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әділдік пен шындықтың дәлелге сүйенетінін айтады. Егер істің куәсі болса, ақиқат тез табы...
Түгел сөздің түбі бір,
Сөз атасы - Майқы би.
Сөз атасы - Майқы би.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — барлық сөздің түбі, бастауы бір екені, ал сөз өнерінің арғы атасы Майқ...
Алмас қылыш - майданда серік,
Асыл сөз - майданда да, сайранда да серік.
Асыл сөз - майданда да, сайранда да серік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: соғысқа түскен батырға алмас қылыш қалай қажет болса, адамға жақсы, оры...
Шешендік күші - шындық.
**Негізгі мағынасы** Шешендік күші дегеніміз — сөздің өтімділігі, ойдың дәлдігі, тыңдаушыны иландыра білу қабілеті. Ал м...
Керуенбасы білікті болса, түйе азбайды;
Қолбасы білікті болса, сарбазы азбайды.
Қолбасы білікті болса, сарбазы азбайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: керуенді бастап жүрген адам тәжірибелі, сауатты болса, түйелер де жолда...
Жүзден біреу - шешен,
Мыңнан біреу - көсем.
Мыңнан біреу - көсем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сирек кездесетін ерекше адамдар туралы айтады. Жүз адамның ішінен біреуі ғана сөзге ұста,...
Ең көп оқылған
Елдестірмек - елшіден,
Жауластырмақ - жаушыдан.
Жауластырмақ - жаушыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел арасындағы татулықты орнату да, араздықты күшейту де хабар жеткізуш...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Би екеу болса, дау төртеу болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау о...
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Бұл санатқа би мен шешеннің болмысын, сөз құдіретін, әділ биліктің өлшемін танытатын қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Би — дау-дамайды бітіммен шешкен, елдің ынтымағын ойлаған төре; шешен — ойды ұтқыр жеткізіп, жұртты бірлікке бастаған сөз зергері. Сондықтан бұл тақырыптағы нақылдар ақыл, парасат, дәлел мен жауапкершілікті алға шығарады.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.