Би - шешендік туралы 222
Би-шешендік туралы мақал-мәтелдер әділдік, тапқыр сөз және елдік өнегені дәріптейді.
222
Мақал-мәтел
49.6K
Қаралым
223
Орташа
Сұрыптау:
Батырды шешен аттан түсіріпті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күшті, айбарлы батырдың өзін сөзге жүйрік, тапқыр шешен аттан түсіріп ж...
Ел ұстама, ел ұстасаң, кек ұстама.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел басқарған, жұртқа сөзі өтетін адамға арналған өсиет. Тура мағынасында: біреуге билік,...
Бидің айтқанын құл да айтады,
Бірақ аузының дуасы жоқ.
Бірақ аузының дуасы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің сөзін қайталау оңай, оны кез келген адам айта алады. Астарлы м...
Әр ханның тұсында бір сұрқылтай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: әр ханның жанында оның ісін бақылап, жөн сілтеп отыратын өз кеңесшісі,...
Би болар жігіттің,
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
Төбеде болар жұмысы.
Мерген болар жігіттің
Жебеде болар жұмысы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігіттің қабілеті мен бағыты оның ісінен-ақ көрінетінін айтады. Нағыз би болуға лайық ада...
Қожаны көрсең, Қыдыр тұт,
Төрені көрсең, қадір тұт.
Төрені көрсең, қадір тұт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қожаны да, төрені де көргенде оларды құрметтеп, сыйлап қарсы алу кере...
Қансоқта жеген ит тоймайды,
Пара алған би оңбайды.
Пара алған би оңбайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адал емес жолмен тапқан нәрсенің берекесі болмайтынын айтады. Тура мағынасында қанға былғ...
Бай бастас,
Би құлақтас,
Батыр қандас.
Би құлақтас,
Батыр қандас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі әр адамның өз орны, өз міндеті бар екенін білдіреді. Бай — дәулетімен, би — а...
Мәртебең биік болса,
Алыстан көреді.
Жақының да, жатың да,
Иіліп сәлем береді.
Алыстан көреді.
Жақының да, жатың да,
Иіліп сәлем береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның беделі, абыройы мен өнегесі биік болса, оны елдің бәрі танитынын білдіреді. Тура...
Әділ би халық үшін,
Залым би құлқын үшін.
Залым би құлқын үшін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал биліктің, төреліктің адам үшін емес, ел үшін қызмет етуі керегін айтады. Әділ би жұрттың...
Қыңыр көшіп бай болмай-ақ қой,
Қисық сөйлеп би болмай-ақ қой.
Қисық сөйлеп би болмай-ақ қой.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз қырсықтықтан, теріс мінезден және қисық сөзден сақтандырады. Тура мағынасы...
Биің жылан болса, елің лаң болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал басшың немесе ел ағасың жаман, әділетсіз, ызғарлы болса, оның зардабы бүкіл елге тиеді де...
Ханда қырық кісінің ақылы бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ханның, яғни ел басқарып отырған адамның, қарапайым кісіден гөрі кеңірек ойлайтынын білд...
Үркер - жұлдыздардың ағасы.
**Негізгі мағынасы** Үркер — қазақ танымында ерекше қадірлі шоқжұлдыз. Бұл мақалдың тура мағынасы: Үркер аспандағы жұлды...
Әділет тілесе, атаңның да айыбын айт.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әділдіктің бәрінен биік тұруы керегін айтады. Егер адам шын әділдік іздесе, туыстыққа, та...
Ең көп оқылған
Елдестірмек - елшіден,
Жауластырмақ - жаушыдан.
Жауластырмақ - жаушыдан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ел арасындағы татулықты орнату да, араздықты күшейту де хабар жеткізуш...
Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Қардың басын қар алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені —...
Би екеу болса, дау төртеу болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі екі би қатар қарап, әрқайсысы өз айтқанын дұрыс көрсе, дау о...
Батыр қол бастар,
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
Шешен сөз бастар,
Көсем жол бастар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ісінде әр адамның өз орны болатынын білдіреді. Батыр — қиын сәтте қол бастап, елді қор...
Киіз кімдікі болса, білек сонікі,
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
Ауыз кімдікі болса, сөз сонікі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — киіз кімнің меншігі болса, оны көтеріп, пайдалану да соған тиесілі; ау...
Бұл санатқа би мен шешеннің болмысын, сөз құдіретін, әділ биліктің өлшемін танытатын қазақ мақал-мәтелдері жинақталған. Би — дау-дамайды бітіммен шешкен, елдің ынтымағын ойлаған төре; шешен — ойды ұтқыр жеткізіп, жұртты бірлікке бастаған сөз зергері. Сондықтан бұл тақырыптағы нақылдар ақыл, парасат, дәлел мен жауапкершілікті алға шығарады.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.
Би-шешендікке қатысты мақал-мәтелдерде билік айту мәдениеті, тыңдай білу, орнымен сөйлеу, уәждің мықтылығы және әділдіктің салмағы кең көрініс табады. Олар жастарды тіл ұстартуға, дау үстінде сабыр сақтауға, сөзді шындық пен арға сүйеп айтуға баулиды. Бұл нақылдар күнделікті қарым-қатынаста да, тәрбиелік мақсатта да шешендік дәстүрдің мәнін терең ұғындыруға көмектеседі.