Хан - тағында,
Би - шағында.
«Хан - тағында, Би - шағында.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ханның күші — тағында, бидің күші — шағында дейді. Хан тақта отырғанда ғана хан: тақтан түссе, айбыны кетеді. Би де өз шағында, яғни билігі жүріп, ел сөзін тыңдап тұрған кезеңде ғана би: уақыты өтсе, оның да сөзі өтпейді. Мақал биліктің уақытша, орынға байланысты екенін айтып, оған масаттанбауға шақырады. Кейде «шағында» сөзін «орайлы сәтінде» деп те түсінеді: хан тағымен, би дауда уақтылы айтқан сөзімен құрметті.
Образдар мен теңеулер
Тақ — хан отыратын биік орын, билік пен мәртебенің белгісі. Шақ — уақыт, кезең, дәурен: «жас шағы», «күшті шағы» дегендей. Тағында мен шағында ұйқасып, екі билеушіні қатар қояды: біреуінің билігі орынға, біреуінің билігі уақытқа байланған. Мақал небәрі төрт сөзден тұрады, бірақ хан мен бидің айырмасын да, ұқсастығын да бір ұйқаспен көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды лауазым мен атақтың уақытша екенін еске салу үшін айтады: билікке масаттанған адамға ескерту ретінде немесе қызметтен кеткен адамды жұбатқанда. Ой салу, кейде жеңіл мысқыл реңкімен естіледі. Мысалы: «Бүгін бастықсың, ертең басқа біреу келеді — хан тағында, би шағында».
Қолданылу жағдаяттары
— Зейнетке шыққан мектеп директоры жаңа директорға кабинет кілтін тапсырып тұрып, «Хан тағында, би шағында» деп күлімсірейді.
— Ауыл әкімі болып сайланған ұлына әкесі мақалды айтып, бұл биліктің мәңгі емес екенін, уақыты барда елге пайдасын тигізуді тапсырады.
Bı - shaǵynda.