Би - шешендік туралы — 4-бет 221
Сұрыптау:
Көргенді көпті жеңеді.
Негізгі мағынасы Көргенді адам, яғни жақсы тәрбие көрген, тәжірибесі мол, өнегелі кісі көпті жеңеді. Мұндағы жеңіс…
Көргені жақсы көш бастар.
Негізгі мағынасы Көргені жақсы, яғни жақсы тәрбие көрген, жақсы жерді, жақсы адамдарды көрген, тәжірибесі мол адам көш…
Көсем - қиында, шешен - жиында.
Негізгі мағынасы Ел бастайтын көсемнің кім екені қиын-қыстау кезде, шешеннің құны жұрт жиналған жерде танылады. Тыныш…
Көш басшысы - бәйбіше.
Негізгі мағынасы «Көш басшысы - бәйбіше» деген мақалдың тура мағынасы — көшіп-қону кезінде көштің алдындағы бағытты…
Көштің байсал тапқаны,
Көкорайға қонғаны,
Даудың байсал тапқаны,
Төрешіге барғаны.
Көкорайға қонғаны,
Даудың байсал тапқаны,
Төрешіге барғаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көш те, дау да өз орнын тапқанда ғана тынышталады. Көш көкорайлы, жайлы…
Күнде бір мақал
«Би - шешендік туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Куәлі істі куә табар,
Куәсіз істі күмән табар.
Куәсіз істі күмән табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір істің шындығын дәлелдейтін куә болса, соған сенуге болады; ал куә жоқ…
Куәлі істі куә табар,
Куәсіз істі күмән табар,
Одан болмаса, иман табар.
Куәсіз істі күмән табар,
Одан болмаса, иман табар.
Негізгі мағынасы Куәсі бар істің шындығын куә ашады. Куәсі жоқ істе дау күмәннің жетегінде қалады, оны білгір би…
Куәсі бар сөздің дауасы бар.
Негізгі мағынасы Куәсі бар сөздің дауасы бар дегені — айтылған сөзге дәлел, айғақ болса, оның шындығын анықтап, дауын…
Күлтөбеде күнде жиын.
Негізгі мағынасы Күлтөбеде күнде жиын болады: бұл жер адамдар үзбей бас қосатын, кеңес құрып, әңгіме айтатын орын…
Күш есіктен кірсе,
Әділдік түндіктен шығады.
Әділдік түндіктен шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үйге күшпен кірген нәрсе есіктен енеді, ал әділдік сол үйдің түндігінен…
Күшті есіктен кірсе,
Төре түндіктен шығады.
Төре түндіктен шығады.
Негізгі мағынасы Нағыз күшті адам есіктен кіріп келсе, төре түндіктен, яғни үйдің төбесінен қашып шығады. Мақал атақ…
Қансоқта жеген ит тоймайды,
Пара алған би оңбайды.
Пара алған би оңбайды.
Негізгі мағынасы Қансоқта, яғни қаны сорғалаған жас ет жеген ит тоймайды, пара алған би оңбайды дейді. Қанның дәмін…
Қаңлыдан өзге хан болмас.
Негізгі мағынасы Қаңлыдан өзге хан болмас — қаңлысыз хан болмайды деген сөз. Бұл да қаңлы руының хан сайлау рәсіміндегі…
Қара қылды қақ жарған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында «қара жіпті қақ ортасынан дәл бөлу» дегенді білдіргенімен, астарлы мағынасы…
Қиыстырып қаласаң, отың жанар,
Қиыстырып айтсаң, халқың нанар.
Қиыстырып айтсаң, халқың нанар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орнымен, дәлелмен, ретімен айту керегін меңзейді. Бір істі дұрыс ұйымдастырсаң, нәтиже…
Қожа бардағы күн қайда?
Негізгі мағынасы Қожа бар кездегі күн қайда? — өткен жақсы күндерді сағынып, күрсінген адамның сөзі. Мұндағы қожа…
Қожа, молданы басындағысынан білерсің,
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
Бек пен төрені қасындағысынан білерсің.
Негізгі мағынасы Қожа мен молданы басындағысынан, яғни сәлдесі мен бас киімінен танисың, бек пен төрені қасындағысынан…
Қожаны көрсең, Қыдыр тұт,
Төрені көрсең, қадір тұт.
Төрені көрсең, қадір тұт.
Негізгі мағынасы Қожаны көрсең, оны Қыдырдай қадірле, төрені көрсең, оған құрмет көрсет. Мақал ескі қоғамдағы екі…
Қорыққан молда мешіттен ұзамайды.
Негізгі мағынасы Қауіптен қорыққан молда мешіттен ұзап шықпайды: онда оны жұрт сыйлайды, ешкім тиіспейді, өзі білетін…
Құл жиналып бас болмас,
Құм жиналып тас болмас.
Құм жиналып тас болмас.
Негізгі мағынасы Құлдар жиналғанымен бас, яғни басшы бола алмайды, құм жиналғанымен тас бола алмайды дейді. Ескі…
Қыдырып ішкен көженің қиюы жоқ,
Қыдырып айтқан биліктің керегі жоқ.
Қыдырып айтқан биліктің керегі жоқ.
Негізгі мағынасы Үйден үйге қыдырып жүріп ішкен көженің қиюы, яғни жөні, тұрағы жоқ; жүріп-тұрып, қыдырып жүріп айтқан…
Қылыштың міндеті - кесу,
Қолдың міндеті - шешу.
Қолдың міндеті - шешу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр нәрсенің өз міндеті, өз орны бар екенін білдіреді. Қылыштың қызметі — кесу, яғни күш…
Қыңыр көшіп бай болмай-ақ қой,
Қисық сөйлеп би болмай-ақ қой.
Қисық сөйлеп би болмай-ақ қой.
Негізгі мағынасы Қыңырлықпен көшіп бай болғанша, бай болмай-ақ қой; қисық сөйлеп би болғанша, би болмай-ақ қой дейді…
Мәртебең биік болса,
Алыстан көреді.
Жақының да, жатың да,
Иіліп сәлем береді.
Алыстан көреді.
Жақының да, жатың да,
Иіліп сәлем береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның беделі, абыройы мен өнегесі биік болса, оны елдің бәрі танитынын білдіреді. Тура…
Молдалының тілі - сынық,
Төрелінің тізі - сынық.
Төрелінің тізі - сынық.
Негізгі мағынасы Молдаға тәуелді жерде адамның тілі сынық, төреге тәуелді жерде тізесі сынық. Тілі сынық — еркін сөйлей…
Ойсызды би сайласаң, тәкаппар етесің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ойы таяз, парасаты жетілмеген адамды би етіп сайласаң, ол қызметтің…
Ойында өрелік жоқ,
Ханда төрелік жоқ.
Ханда төрелік жоқ.
Негізгі мағынасы Ойын үстінде әдеттегі тыйым мен шек әлсірейді: әзіл-қалжың, қағысу, тіпті сәл ерсі сөз де ойынның…
Оң сөз өзен тоқтатар.
Негізгі мағынасы «Оң сөз өзен тоқтатар» деген мақал жақсы, орынды, жылы сөздің күші өте зор екенін білдіреді. Тура…
Орақ ауызды, от тілді.
Негізгі мағынасы Ауызы орақтай, тілі оттай — сөзге шешен, ойы өткір, сөзі жалындап тұратын адам туралы айтылады. Мұндай…
Өз елін танымаған,
Биге би болмас.
Биге би болмас.
Негізгі мағынасы Өз елін танымаған адам билер арасында би болып саналмайды дейді. Бидің басты қасиеті — елін білуі: әр…
Өзі жаман туған шешесінен көреді,
Дау айта алмаған төрешіден көреді.
Дау айта алмаған төрешіден көреді.
Негізгі мағынасы Өзі жаман болып туған адам кінәні өзін тапқан шешесінен көреді, дауын дұрыс айта алмаған адам…
Өз мінін білген,
Өзгеге төрелік береді.
Өзгеге төрелік береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ең әуелі өз кемшілігін танып, өзін түзете білуі керек екенін айтады. Өз мінін көріп…
Өткір пышақ жанға керек, қынға қас,
Өткір сөз дауға керек, жанға қас.
Өткір сөз дауға керек, жанға қас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, өткір пышақ кәдеге жарайды, бірақ қынға салуға қолайсыз; ал өткір…
Өтпес жарлық - байға қорлық.
Негізгі мағынасы Орындалмайтын бұйрық берген адам өзін-өзі масқаралайды. Бай, яғни билігі мен беделі бар кісі жарлық…
Пайғамбар өз елінде танылмайды.
Негізгі мағынасы Ерекше адамды, дарынды кісіні өз ортасы, өз ауылы көбіне бағаламайды деген ойды айтады. Кішкентайынан…
Патша бере алмаған ақылды ойшыл берер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бір нәрсені патша сияқты ең құдіретті адам да бере алмауы мүмкін…
Патша залым болса, жұрт тозады,
Патша ғалым болса, жұрт озады.
Патша ғалым болса, жұрт озады.
Негізгі мағынасы Патша залым болса, жұрт тозады, патша ғалым болса, жұрт озады деген сөз. Елдің жағдайы билеушінің кім…
Патшасы ақынын іздеген ел бақытты,
Ақыны патшасын іздеген ел бақытсыз.
Ақыны патшасын іздеген ел бақытсыз.
Негізгі мағынасы Патша ақынды іздесе, яғни билік шындықты айтатын, ел мұңын жеткізетін сөз иесін өзі қадірлеп шақырса…
Соқырдан қарауыл қойсаң,
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.
Елді жауға алдырар.
Наданнан би қойсаң,
Елді дауға қалдырар.
Негізгі мағынасы Соқырды қарауыл қойсаң, ол жауды көрмей, елді жауға алдырады; наданды би қойсаң, ол дауды шеше алмай…
Сөзбен сөзді жуады,
Сабынмен бөзді жуады.
Сабынмен бөзді жуады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, істің де өзіне лайық құралы бар екенін аңғартады. Бір нәрсені тазарту үшін сабын…