Бас-басыңа би болсаң,
Манар тауға сыймассың.
«Бас-басыңа би болсаң, Манар тауға сыймассың.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әркім өз алдына би болып, бір-біріне бағынбаса, ел Манар тауға да сыймайды дейді. Ауызбіршілік жоқ жерде әр адам өзін басшы санап, тек өз айтқанын жүргізгісі келеді; сонда ұлан-ғайыр жер де тар көрінеді, дау-шар таусылмайды. Мақал бір ақылға тоқтаған елдің ғана тату тұратынын, басшы көп болса береке қашатынын айтады.
Образдар мен теңеулер
Манар тау мақалда үлкендіктің, кеңдіктің бейнесі ретінде алынған. Үлкен тауға сыймау деген әсірелеу дау мен таласты көзге елестетеді: адамдар көп болғандықтан емес, әрқайсысы өзін бәрінен биік санағандықтан сыймайды. «Бас-басыңа» деген қосарлы сөз әр бастың бөлек кеткенін, бір жерге жиналмағанын білдіреді. Бас — әрі адамның өзі, әрі басшылық: бас көп болса, бастаушы жоқ.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды ұжымда, отбасында, ауылда әркім өз бетімен кетіп, бірлік болмаған кезде айтады: ақсақал жастарға, жаттықтырушы командасына, ата-ана балаларына. Ескерту, сөгіс реңкімен айтылады. Пікір алуандығын сөгу үшін емес, бір шешімге келе алмай, бір-біріне бағынбай жатқан кезде орынды. Мысалы: «Бәрің капитан болғың келеді, бас-басыңа би болсаң, Манар тауға сыймассың».
Қолданылу жағдаяттары
— Ағайынды бес жігіт әке қорасын бөлісе алмай жанжалдасқанда, нағашы аталары оларды жинап, «Бас-басыңа би болсаң, Манар тауға сыймассың» дейді.
— Ауыл командасы әр ойыншы өз бетімен шабуылдап ұтылғаннан кейін, жаттықтырушы киім ауыстыратын бөлмеде осы мақалды айтады.
Manar taýǵa syımassyń.