Биің жылан болса, елің лаң болар.
«Биің жылан болса, елің лаң болар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Биің жылан сияқты уытты, айлакер болса, елің лаңға ұшырайды дейді. Жылан қазақ ұғымында екіжүзділіктің, қастықтың, жасырын шағудың бейнесі. Билік басындағы адам осындай болса, ел ішінде сенім жоғалып, бүлік, өсек, араздық көбейеді. Мақал басшының мінезі бүкіл елдің тыныштығын не бүлігін анықтайтынын айтады.
Образдар мен теңеулер
Жылан жер бауырлап, білдірмей жақындап, кенет шағады; уы адамды өлтіреді. Мақал бидің жасырын қастығын осы бейнемен көрсетеді. Лаң — у-шу, бүлік, береке кетіп, тәртіп бұзылған жағдай. Жылан мен лаң қатар тұрғанда, бір адамның уы бүкіл елге тарағандай әсер береді. «Биің» мен «елің» деген тәуелдік жалғаулар тыңдаушыны тікелей іске қатыстырады: бұл сенің биің, сенің елің.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды айлакер, екіжүзді басшының кесірінен ұжымда, ауылда тыныштық кеткенде айтады. Ащы сын, ескерту реңкімен естіледі. Жай қатал, талапшыл басшыға айту орынсыз: мақал қаталдықты емес, жасырын қастық пен айдап салуды сынайды. Мысалы: «Бастықтың өзі бәрімізді бір-бірімізге айдап салады — биің жылан болса, елің лаң болар».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл кооперативінің төрағасы мүшелерді бір-біріне айдап салып, араздық көбейгенде, қарт малшы мақалды айтып, жаңа сайлау өткізуді ұсынады.
— Көп пәтерлі үйдің ағасы тұрғындарды бір-біріне айдап салып, үй ішінде дау бітпегенде, бір көрші осы мақалды айтады.