Азған елге жазған би болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Азған елге жазған би болады деген мақал ел ішінің берекесі кетіп, тәртібі бұзылған кезде әділ, ақылды, сөзі өтімді би ғана жұртты түзеп, жөнге сала алады дегенді білдіреді. Тура мағынасында — ел дауына араша түсетін би; астарлы мағынасында — қиын жағдайда халыққа бағыт беретін парасатты басшы, дана адам керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «азған ел» — жолдан тайған, алауыздыққа ұрынған, тәртібі әлсіреген қоғам. Ал «жазған би» — елдің мінін түзейтін, бұзылғанды жөндейтін, ақылымен тоқтам айтатын әділ тұлға. Яғни би бейнесі тек сот айтушы емес, халықты тәрбиелейтін, ынтымаққа шақыратын даналықтың символы ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Ұжымда, ауылда не отбасында түсінбеушілік көбейсе, араға ақыл айтатын, сабырмен шешім табатын беделді адам қажет. Мысалы, қызметкерлер арасында дау шыққанда тәжірибелі басшы екі жақты тыңдап, әділ шешім шығарса, ұжым қайта татуласады. Мақал осындайда «тәртіп бұзылса, оны түзейтін парасат керек» деген ойды еске салады.