Өз елін танымаған,
Биге би болмас.

Негізгі мағынасы

Өз елін танымаған адам билер арасында би болып саналмайды дейді. Бидің басты қасиеті — елін білуі: әр рудың жайын, әр адамның мінезін, ескі даулардың түбін, жұрттың әдет-ғұрпын. Елін танымаған би дауды шеше алмайды, оның сөзі басқа билер алдында салмақсыз болады. Мақал басшы ең алдымен өз адамдарын жақсы білуі тиіс екенін айтады: білімі мен шешендігі қанша мол болса да, ел жайын білмесе, ол басшы емес.

Образдар мен теңеулер

Тану — тек бет-әлпетін білу емес, жайын, мұңын, мінезін білу. «Биге би болмас» тіркесінде сөз қайталанып, ойды күшейтеді: ол билердің ортасында би атына лайық болмайды, билер оны теңдес санамайды. Ескі қазақ қоғамында ру мен ру арасындағы дауда әр ел өз биін шығарған, ал ол елінің шежіресін, жерін, малын білуі тиіс болған. Мақал қысқа, екі-ақ жолдан тұрады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды халқынан алыс жүрген, жұрттың жайын білмейтін басшы туралы айтады. Жаңадан басшылыққа келген адамға ақыл ретінде, алдымен өз адамдарыңды таны деген мағынада да қолданылады. Мысалы: «Ауылға бір рет келмеген адам ауыл ісін қалай шешеді? Өз елін танымаған биге би болмас».

Қолданылу жағдаяттары

— Жаңа сынып жетекшісі алғашқы аптада әр оқушының отбасына барып танысқанда, мектеп директоры оны мақтап, осы мақалды айтады.
— Аудан орталығынан келген жаңа әкім жиналыста ауыл тұрғындарының атын шатастырғанда, ақсақал мақалды күбірлейді.