Ханның басын хан алар,
Қардың басын қар алар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал билік пен күшке қатысты әділдік пен заңдылықты меңзейді. «Ханның басын хан алар» дегені — ел ішіндегі ең жоғары билік иесін де өз дәрежесіндегі, өз салмағындағы күш қана тоқтата алады деген ой. Яғни, үлкен дауға, зор мәселеге лайық жауап та үлкеннен, теңнен келеді. «Қардың басын қар алар» дегені де сол мағынаны күшейтеді: қаттыны қатты, мықтыны мықты жеңеді. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өз қарсы күші, өз таразысы бар, ештеңе де себепсіз, ретсіз шешілмейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «хан» — тек патша емес, билік, өктемдік, үстем күштің символы. «Қар» — сырттай жұмсақ көрінгенімен, суық, ауыр, табиғаттың қуатты құбылысы. Хан мен қарды қатар қою арқылы халық өмірдегі тепе-теңдік пен қарсы күшті бейнелейді. Бұл — табиғаттағы да, қоғамдағы да заңдылықтың көрінісі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ірі мәселелерді шешуде лайықты деңгейдегі жауапкер керек екенін білдіреді. Мысалы, үлкен компаниядағы даулы жағдайды қатардағы қызметкер емес, басшылық немесе заңды орган шешеді. Сондайда «ханның басын хан алар» деп айту орынды.
Qardyń basyn qar alar.