Ине көзінен сынады,
Шешен сөзінен сынады.
«Ине көзінен сынады, Шешен сөзінен сынады.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Иненің ең нәзік жері — көзі, шешеннің ең нәзік жері — сөзі. Иненің көзі — жіп өтетін тесік, ол сынса, ине іске жарамай қалады. Шешеннің күші де, осалдығы да сөзінде: бір орынсыз, ойланбай айтылған сөз оның бар абыройын құлатады. Кейбіреулер «сынады» сөзін «сыналады» деп те түсінеді: инені көзіне қарап, шешенді сөзіне қарап бағалайды. Екі түсінікте де сөздің жауапкершілігі алға шығады.
Образдар мен теңеулер
Ине — қазақ үйіндегі ең қажетті құрал: киім тігу, текемет сыру, ер-тұрман жамау инесіз болмаған. Тесігі бар жері жұқа болғандықтан ине көбіне көзінен сынады, бұл тұрмыста әркім білетін жайт. Иненің көзі мен шешеннің сөзі ұйқасып тұр. «Сынады» етістігі қайталанып, бұйым мен адамды бір қатарға қояды: ине де, шешен де ең керекті жерінен опық жейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды сөзге шешен адамның абайсыз сөзі оны ұятқа қалдырғанда айтады. Сондай-ақ сөйлер алдында ойлан, сенің бағаң сөзіңмен өлшенеді деп жастарға ақыл айтқанда қолданылады. Мысалы: «Үнемі әдемі сөйлейтін, бір дөрекі сөзі бәрін бұзды — ине көзінен сынады, шешен сөзінен сынады».
Қолданылу жағдаяттары
— Тойда жұртқа ұнаған асаба бір орынсыз әзіл айтып, қонақтардың көңілін қалдырғанда, әже жанындағыға «Шешен сөзінен сынады» деп сыбырлайды.
— Мектептегі шешендік сайыс алдында ұстаз оқушыларына инені көрсетіп, мақалды айтып, әр сөзді өлшеп сөйлеуді тапсырады.
Sheshen sózinen synady.