Үндемесең, құдаша, үнің өшсін,
Өткір қайшы сумаңдап тіліңді кессін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әзіл мен мысқылға құрылған. Тура мағынасында біреудің артық сөйлегенін, орынсыз тіл қатқанын қатты сынайды. Астарлы мағынасы — сөзді ойланып айту керек, орынсыз лепірмеу, шектен шыққан тілге тоқтау салу қажет. Қазақ ұғымында тілдің қадірі де, қаупі де зор: бір ауыз сөз адамды жаралайды, не абыройын көтереді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «құдаша» — нәзік қалжыңның, жеңіл әзілдің кейіпкері. «Үнің өшсін» дегені — үндеме, сабыр сақта деген ескерту. Ал «өткір қайшы» мен «тіліңді кессін» деген бейнелі тіркестер сөздің шектен шығуын тоқтататын қатал емеурін ретінде берілген. Яғни артық сөйлеу тілге зиян, ал тілді тежей білу — адамдық әдептің белгісі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көп сөйлеп, біреуді ренжітіп алатын адамға ескерту ретінде қолданылады. Мысалы, отырыста біреу бәрінің сөзін бөліп, орынсыз қалжың айтып отырса, үлкендер «үндемесең, құдаша» деп емеурінмен тоқтатуы мүмкін. Бұл — ашуға емес, әдеп пен ұстамдылыққа шақыратын сөз.
Ótkir qaıshy sýmańdap tilińdi kessin.