Әділ бидің кегі жоқ.
«Әділ бидің кегі жоқ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Әділ бидің ешкімге кегі жоқ дейді. Ол үкімді жеке өкпесіне, ескі араздығына қарап айтпайды: кеше өзін ренжіткен адамның да дауын әділ шешеді. Әділ бидің үкімі шындыққа сүйенгендіктен, оған да ешкім кек сақтамайды: ұтылған жақ та оның әділдігін мойындайды. Мақал төрелік пен кекті бір-біріне сыймайтын нәрселер ретінде көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Кек — көңілде сақталған өш, ренжу, қайтару ниеті. Ескі қазақ қоғамында ру арасындағы кек көп дау-жанжалдың себебі болған, оны тоқтататын да би болған. Әділ би мен кек қатар тұрғанда, мақал оларды бір-біріне қарсы қояды: кегі бар адам әділ бола алмайды. Мақал үш-ақ сөзден тұрады, бұл қысқалық оны үкім сияқты нық етеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды әділ шешім шығарған адамға өкпелеген кісіге түсіндіру үшін айтады: ол саған қастық ойлаған жоқ, әділін айтты. Басшыға, төрешіге жеке өкпені іске араластырма деп ескерткенде де қолданылады. Мысалы: «Ол былтыр сенімен ұрсысқан еді, бірақ бүгін сенің пайдаңа шешті — әділ бидің кегі жоқ».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауыл футбол жарысында төреші өзімен арасы суық командаға әділ пенальти бергенде, ойыншылар «Әділ бидің кегі жоқ» деп оны мақтайды.
— Бригадир өзін жиналыста сынаған жұмысшыға да әділ үлес бергенде, жұмысшы таңғалып, кейін көршісіне осы мақалды айтады.