Әр ханның тұсында бір сұрқылтай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: әр ханның жанында оның ісін бақылап, жөн сілтеп отыратын өз кеңесшісі, сөз ұстар адамы болады. Астарлы мағынасы: әр дәуірдің, әр басшының немесе әр ортаның өзіне тән мінезі бар; билікке де, іске де ықпал ететін ерекше адам табылады. Сонымен бірге, кез келген жүйеде бәрін өз бетімен емес, біреудің ақылымен, сыбыр-кеңесімен жүргізетін жан кездеседі деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "хан" — ел билеуші, басшы, биік орын иесі. "Сұрқылтай" — бір жағынан, ханның қасындағы ақылшы, екінші жағынан, қыңыр, өңі суық, сөзі тік адамды елестететін бейнелі атау. Хан мен сұрқылтайдың қатар айтылуы билік пен ықпалдың ажырамас байланысын көрсетеді. Бұл тіркес адамның мінезі мен қызметі заманға, ортаға қарай құбылып отыратынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бір ұйымның, мекеменің не ұжымның ішінде басты адамның қасында жүріп, оның шешіміне ықпал ететін кеңесші не сенімді қызметкер болатынын білдіру үшін айтылады. Мысалы, әкімнің жанындағы бір қызметкер барлық құжат пен шешімге қатты ықпал етсе, жұрт: «Әр ханның тұсында бір сұрқылтай» деп айтуы мүмкін.