Ақылды мен ақымақ туралы — 38-бет 1532
Сұрыптау:
Үлкеннің жолын кеспе,
Көрінбей қаласың.
Кішінің жолын кеспе,
Көмусіз қаласың.
Көрінбей қаласың.
Кішінің жолын кеспе,
Көмусіз қаласың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкенге де, кішіге де құрмет көрсетуді үйретеді. Үлкеннің жолын кеспеу — сыйластық, әдеп…
Үндемеген ит қабар.
Негізгі мағынасы Үндемей жүрген, сырын ашпайтын, сырттай жуас көрінетін адамның ішінде де бір қайраты, өзіне тән…
Үндеместе үйдей пәле бар,
Екі ұртында жала бар.
Екі ұртында жала бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үнсіз, томаға-тұйық адамның ішкі сырын бірден аңғару қиын екенін ескертеді. Тура…
Үрген ит кісі қаппас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үре берген ит адамның өзіне шаппайды, тек даурығып үріп, қорқытуы мүмкін…
Үрерге иті, сығарға биті жоқ.
Негізгі мағынасы «Үрерге иті, сығарға биті жоқ» деген мақал сырттай дабыра қылып сөйлейтін, бірақ шын мәнінде ештеңесі…
Күнде бір мақал
«Ақылды мен ақымақ туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Үрлеп ішіп, шайқап төгеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі атүсті, асығыс, ұқыпсыз істейтін адамды сипаттайды. Тура мағынасында – бірдеңені…
Үш қайнаса да сорпасы қосылмайды.
Негізгі мағынасы Бір қазанға салынып, үш рет қайнаса да, сорпасы бір-біріне қосылмайды — мақал осылай бір-бірімен…
Ұйқы арсыз,
Күлкі арсыз,
Тамақ арсыз.
Күлкі арсыз,
Тамақ арсыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы кейбір табиғи құбылыстардың, әдетте, ұятқа телінбейтінін білдіреді. Ұйқы…
Ұқсамасаң тумағыр.
Негізгі мағынасы Ата-анаңа ұқсамасаң, тумай-ақ қойсаңшы — мақал осындай қарғыс түріндегі қатаң сөзбен балаға артылған…
Ұлдың бір көзі жоқ,
Құлдың екі көзі жоқ.
Құлдың екі көзі жоқ.
Негізгі мағынасы Шаруаға, мал-мүлікке ұл бір көзімен ғана қарайды, ал құл мүлде қарамайды — оның екі көзі де жоқ. Мақал…
Ұрынарға қара таппайды,
Емдетерге жара таппайды.
Емдетерге жара таппайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам неге мұңын шағып, дауласып жүргенін бейнелі түрде айтады. Тура мағынасында — ұрынатын…
Ұрысы күшті болса, иесі өлер,
Айғыры күшті болса, биесі өлер.
Айғыры күшті болса, биесі өлер.
Негізгі мағынасы Ұры күшті болса, мал иесі өледі, айғыр күшті болса, бие өледі дейді. Мақал тежеусіз күштің әлсізді…
Ұстамен дос болсаң,
Керегіңді соқтырып аларсың.
Қайықшымен дос болсаң,
Қайығыңды суға саларсың.
Ұрымен дос болсаң,
Қораға шабарсың.
Керегіңді соқтырып аларсың.
Қайықшымен дос болсаң,
Қайығыңды суға саларсың.
Ұрымен дос болсаң,
Қораға шабарсың.
Негізгі мағынасы Мақал досыңның кәсібі мен мінезі өз өміріңе әсер ететінін үш мысалмен көрсетеді. Ұстамен дос болсаң…
Ұштығы түгіл, пұштығы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір заттың не істің ұшы да, ізi де жоқ, ешқандай белгісі қалмағанын…
Ұялған сыбағасынан құр қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам ұялып, өз сыбағасын алуға батылы жетпей қалса, тиесілі үлесінен…
Ұялмас бетке талмас жақ береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал беті ұялмайтын, ар-ұяты әлсіз адамға жұрттың да, өмірдің де жеңіл қарайтынын білдіреді. Тура…
Ұялы күшіктей.
Негізгі мағынасы «Ұялы күшіктей» деген тіркес мінезі жасқаншақ, именшек, көптің алдында қысылып-қымтырылып тұратын…
Ханға ерген ерін құшақтар.
Негізгі мағынасы Ханның соңына ерген адам ерін құшақтап қалады дейді мақал. Ер — ат әбзелі. Хан мен нөкерлері тыным…
Ханда ұл болмайды,
Биде құл болмайды.
Биде құл болмайды.
Негізгі мағынасы Ханда ұл болмайды, биде құл болмайды дейді мақал. Мағынасы — әділ билік пен әділ сот алдында бәрі тең…
Ханмын деп аспа,
Баймын деп таспа.
Баймын деп таспа.
Негізгі мағынасы Ханмын деп аспа, баймын деп таспа дейді мақал: билігіңе мақтанып, өзгеден жоғары өрлеме, байлығыңа…
Шабан ат қамшыласа да, өрге шаппас,
Жаман адам жақсының бабын таппас.
Жаман адам жақсының бабын таппас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шабан, яғни жүрісі баяу, әлсіз атты қанша қамшыласаң да, ол өрге…
Шабысты шабысы қалса да, қырындайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бұрынғы қарқыны, күші немесе беделі кемісе де, өз мінезінен, дағдысынан немесе…
Шайтан жаманынан қорықпа,
Адам жаманынан қорық.
Адам жаманынан қорық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ең үлкен қауіп сыртқы тылсым күштен емес, жаман мінезді, зұлым пиғылды адамнан…
Шақпақ, шақпаққа от берген ақымақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның өз зиянына өзі себеп болып, соны аңғармай жүргенін әжуалайды. Тура мағынада…
Шақшадай басы шарадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бас пішінін тура сипаттағанмен, астарында оның салмағы ауыр, ойы көп, уайымы мол…
Шала молда - жалтақ,
Сөйлер сөзге шорқақ.
Сөйлер сөзге шорқақ.
Негізгі мағынасы Ілімін толық игермеген молда жалтақ келеді: өзіне сенбейді, біреу сұрақ қоя ма деп жан-жағына қарап…
Шала молда шарт етер.
Негізгі мағынасы Шала молда шарт етер: ілімі таяз адам ойланбай, бірден кесіп-пішіп үкім айтады, қарсы сөз естісе, шарт…
Шала молда шарық айтар.
Негізгі мағынасы Ілімді толық игермеген молда өзі білмейтін нәрсе туралы көп сөйлеп, шариғаттан үкім айтып, жұртқа ақыл…
Шалбары жыртық дамбалы тесікке күледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз бойындағы кемшілігін көрмей, басқа біреудің ұсақ мінін мазақ ететін адамды әжуалайды…
Шалдың көзі шалғыш.
Негізгі мағынасы «Шалдың көзі шалғыш» деген мақал жасы үлкен адамның көзі қырағы, байқауы мол, көрген-түйгені көп…
Шалқайғанға шалқай,
Ол Пайғамбардың ұлы емес.
Еңкейгенге еңкей,
Ол әкеңнің құлы емес.
Ол Пайғамбардың ұлы емес.
Еңкейгенге еңкей,
Ол әкеңнің құлы емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қарым-қатынаста орынды мінез ұстауды үйретеді. Біреу паңданып, астамсып, өзін жоғары…
Шалқайғанға шалқай,
Төбең көкке жеткенше.
Иілгенге иіл,
Басың жерге тигенше.
Төбең көкке жеткенше.
Иілгенге иіл,
Басың жерге тигенше.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен қарым-қатынаста өз орныңды сақтауды үйретеді. Тура мағынасында: кім менменсіп…
Шам жарығы түбіне түспейді.
Негізгі мағынасы Шам жарығы өз түбіне түспейді деген тура мағынада, жарық көзі өз маңын толық жарықтандырмайтынын…
Шапанға таяқ өтпес,
Жаманға сөз өтпес.
Жаманға сөз өтпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қалың шапанға таяқтың күші өтпейтіні сияқты, жаман мінезді адамға айтқан…
Шаш ал десе, бас алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің тапсырманы немесе айтылған істі шектен тыс, орынсыз, өрескел түрде орындауын…
Шеберді олақ үшін жаратқан,
Шешенді доғал үшін жаратқан.
Шешенді доғал үшін жаратқан.
Негізгі мағынасы Шеберді олақтар үшін, шешенді сөзге доғалдар үшін жаратқан дейді. Қолынан іс келмейтін адамға шебер…
Шегірткенің айғырындай безектейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің орынсыз көп қимылдап, тыным таппай, берекесіз күйде жүргенін білдіреді. Тура…
Шешімді білмейтін
Кесімді сөз айта алмайды.
Кесімді сөз айта алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — істің байыбына бармай, шешімін түсінбей тұрып кесіп сөйлеген адам дұрыс…
Шіріген жұмыртқа.
Негізгі мағынасы «Шіріген жұмыртқа» деген мақал тура мағынасында — іші бұзылған, пайдаға жарамайтын жұмыртқа. Астарлы…
Шоқысқыш қоразға шыр бітпес.
Негізгі мағынасы «Шоқысқыш қоразға шыр бітпес» деген мақалдың тура мағынасы — үнемі шоқып, тыныш таппайтын қораздың…