Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.8K
Қаралым
226
Орташа
Сұрыптау:
Бір жаман мың қолды ірітер,
Бір құмалақ бір қарын майды шірітер.
Бір құмалақ бір қарын майды шірітер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аз ғана арам не шіріген нәрсе көп дүниені бүлдіреді. Астарлы мағынасы:...
Бір таяқ аса тиеді,
Бір таяқ баса тиеді.
Бір таяқ баса тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бір адамға айтылған сөз де, жасалған әрекет те ауыр тиюі мүмкін екенін білдіреді. Мұнда тура мағына...
Батырды «бәрекелді» өлтіреді.
**Негізгі мағынасы** «Батырды «бәрекелді» өлтіреді» деген мақал тура мағынасында батырды бір ауыз сөз өлтіреді дегенді...
Ер белгісі - құнында,
Зер белгісі - пұлында.
Зер белгісі - пұлында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ер адамның шынайы белгісі оның атқаратын ісі мен жауапкершілігінде, ал зерек, пысық адамн...
Ойдағы таз аз ба еді,
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
Қырдағы тазды мұнда әкеп?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ойдағы таз аз сияқты еді, соның үстіне қырдағы тазды да осында әкелгенд...
Кемтар болсаң,
Жоқ нәрсе де бар болар.
Менмен болсаң,
Бар нөрсе де жоқ болар.
Жоқ нәрсе де бар болар.
Менмен болсаң,
Бар нөрсе де жоқ болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі қалпын, мінезін аса терең бағалайды. Бір жағынан, кемтар, яғни мүмкіндігі ше...
Ақылды «көндім» десе,
Ақымақ «жеңдім» дейді.
Ақымақ «жеңдім» дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сөзге, дау-дамайға және өмірлік жағдайға көзқарасын салыстырады. Ақылды адам кейд...
Отқа салып ерітсең де,
Алтын, сірә, жез болмас.
Аяққа шұлғау қылсаң да,
Асыл жібек бөз болмас.
Алтын, сірә, жез болмас.
Аяққа шұлғау қылсаң да,
Асыл жібек бөз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, заттың не қасиеттің шынайы болмысы сыртқы әсермен өзгермейтінін білдіреді. Алтын...
Білмеген у ішер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам не екенін, қалай қолданылатынын білмеген нәрсені ішіп не пайдалан...
Батыр деген - барақ ит,
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
Екі қатынның бірі табатын.
Би деген - ақсары ат,
Бүтін елге біреу табатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал батырлық пен биліктің ел ішіндегі бағасын салыстырып көрсетеді. Тура мағынасында батырды...
Қотыр қолда қола сақина.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қотыр, яғни терісі зақымданған не жаралы қолға қымбат қола сақина жара...
Бал татыған балық сорпасын ішпейтін қарағым,
Қоңырсыған қой сорпасын ішіп қор болды-ау.
Қоңырсыған қой сорпасын ішіп қор болды-ау.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның талғамы мен қадірді білуі туралы. Тура мағынасында: бал татитын дәмді балық сорпа...
Көзі қарайған там сүзер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ашулы, ызалы, көңілі қара түнек күйдегі адам оңай қателесетінін білдіреді. Тура мағынасын...
Ауыр жол атанды сынайды,
Ауыр іс адамды сынайды.
Ауыр іс адамды сынайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ұзақ, ауыр жолға түскенде аттың шыдамдылығы мен күш-қуаты байқалады, ал...
Ала шапанды молда да бір,
Ала қанатты сауысқан да бір;
Екеуі де арам ниет:
жығылғанда - қасыңда, өлгенде - басыңда.
Ала қанатты сауысқан да бір;
Екеуі де арам ниет:
жығылғанда - қасыңда, өлгенде - басыңда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай бірдей көрінгенімен, ішкі ниеті бұзық, пайдакүнем адамдарға сенбеу керек дегенді...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.