Шапанға таяқ өтпес,
Жаманға сөз өтпес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қалың шапанға таяқтың күші өтпейтіні сияқты, жаман мінезді адамға айтқан ақыл да, ескерту де әсер етпейді. Астарлы мағынасы — қыңыр, тәрбиесіз, өз айтқанынан қайтпайтын адамға қанша жақсы сөз айтылса да, ол оны қабылдамайды. Демек, сөздің өтімді болуы тыңдай білетін, өзін түзете алатын адамға байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шапан» — қалың, қорғанышты заттың бейнесі. Ол сыртқы соққыны өткізбейтін берік нәрсені білдіреді. Ал «таяқ» — ескерту, сынау, сөзбен түзеу мағынасында қолданылған. «Жаманға сөз өтпес» деген жол адам бойындағы қырсықтықты, өжеттік пен жөнге көнбеуді көрсетеді. Яғни мақал заттың қаттылығын адам мінезінің қаттылығымен салыстырып тұр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Мысалы, бір қызметкерге жұмыс тәртібін бірнеше рет түсіндірсе де, ол бәрібір кешігіп келіп, қателігін түземесе, әріптестері осы мақалмен оның тыңдамайтын мінезін сипаттай алады. Мұндайда мәселе сөздің аздығында емес, адамның қабылдауында екенін аңғартады.
Jamanǵa sóz ótpes.