Шеберді олақ үшін жаратқан,
Шешенді доғал үшін жаратқан.

Негізгі мағынасы

Шеберді олақтар үшін, шешенді сөзге доғалдар үшін жаратқан дейді. Қолынан іс келмейтін адамға шебер көмектеседі: үй салып, ер шауып, етік тігіп береді. Сөзге шорқақ, ойын айта алмайтын адамның жоғын шешен жоқтайды: дауда, жиында оның атынан сөйлейді. Мақал өнердің тек иесі үшін емес, көпке қызмет ету үшін берілетінін айтады. Ойда өнерлі адамның міндеті де, өнерсіз адамның жұбанышы да бар.

Образдар мен теңеулер

Олақ — қолы епсіз, ісі шикі адам. Доғал — өткірі жоқ, мұқалған: доғал пышақ кеспейді, доғал тіл ойды жеткізе алмайды. Шебер мен олақ, шешен мен доғал — қарама-қарсы жұптар, бірі екіншісінің жоғын толтырады. «Жаратқан» етістігі бұл тәртіпті табиғаттың, жаратушының ісі ретінде көрсетеді: өнерлі мен өнерсіздің қатар өмір сүруі заңды деген ұғым береді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды өнерлі адам өнерсізге көмектескенде айтады: шебер көршісінің ісін жөндеп бергенде, шешен біреудің атынан сөйлегенде. Кейде өнерлі адамға: мақтанба, өнерің жұртқа керек деп ескерту ретінде айтылады. Өнерсіз адамды мазақтау үшін айту орынсыз. Мысалы: «Рахмет, аға, мен бір шегені де қаға алмаймын — шеберді олақ үшін жаратқан ғой».

Қолданылу жағдаяттары

— Жаңа үй салған жас жігіт есікті орната алмай қиналғанда, көрші ұста көмектесіп, әзілдеп мақалды айтады.
— Ата-аналар жиналысында ойын айта алмай тұрған әкенің орнына көршісі сөйлеп, кейін «Шешенді доғал үшін жаратқан» деп күледі.