Үлкеннің жолын кеспе,
Көрінбей қаласың.
Кішінің жолын кеспе,
Көмусіз қаласың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үлкенге де, кішіге де құрмет көрсетуді үйретеді. Үлкеннің жолын кеспеу — сыйластық, әдеп, инабат сақтау деген сөз. Астарлы мағынасы: жасы үлкен адамның алдын орап, сөзін бөліп, көңілін қалдырма; әйтпесе өзің де ел алдында қадірсіз болып қаласың. Ал кішінің жолын кеспеу — әлсізге, жасқа, кішіге қысым жасамау, оның ақысын жемеу. Өйткені кішіні ренжіткен, оның жолын бөгеген адам ертең жұрттың қарғысына, көңілсіздікке ұшырайды деген ой бар.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жол» сөзі тек жүретін соқпақ емес, адамның өмірдегі бағыты, құқығы, ықыласы мен беделі дегенді білдіреді. «Жол кеспеу» — біреудің ісіне килікпеу, еркіндігін шектемеу. «Көрінбей қаласың» дегені — халық алдында абыройдан айрылу, сый-құрметтен жұрдай болу. «Көмусіз қаласың» — өте ауыр астарлы ескерту: кішіні қинаған, ақысына қиянат жасаған жанның артында жанашыр қалмайды, қадірі кетеді деген мағына береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасында, мектепте, жұмыста өте орынды айтылады. Мысалы, автобусқа мінгенде үлкен кісіге орын беріп, жас баланың алдынан кеспей өткізу — осы мақалдың нақты көрінісі. Ол адамдарды әдепке, ізетке, өзгенің құқығын сыйлауға тәрбиелейді.
Kórinbeı qalasyń.
Kishiniń jolyn kespe,
Kómýsiz qalasyń.