Ұрынарға қара таппайды,
Емдетерге жара таппайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам неге мұңын шағып, дауласып жүргенін бейнелі түрде айтады. Тура мағынасында — ұрынатын, тиісетін «қара» да жоқ, емдейтін «жара» да жоқ сияқты көрінеді. Астарлы мағынасы — кейбір жан өзіне себеп таппай-ақ, босқа мазасызданып, орынсыз шатақ шығарады; не болмаса, біреуге жамандық іздеп, бірақ нақты дәлелі болмайды. Мұнда негізсіз өкпе, орынсыз мінез, жоқ жерден дау тудыру әдеті сыналады.
Образдар мен теңеулер
«Қара» сөзі мұнда қарсылас, кінәлі адам, әлдебір себептің нышаны ретінде берілген. Ал «жара» — ем қажет ететін шын дерт, нақты қиындық. Яғни, адамның қолындағысы да, алдындағысы да жоқ: тиісетін жау да жоқ, емдейтін сырқат та жоқ. Осы арқылы мақал бос әурешілікті, шын себебі жоқ қимыл-әрекетті әжуалайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің әр нәрсеге ренжіп, айналасына себепсіз кінә таққанын айтқанда қолданылады. Мысалы, адам жұмыста бәрі тыныш тұрса да, ұжымнан мін іздеп, ұрыс шығара берсе, «ұрынарға қара таппайды» деуге болады. Мұндай сөз кісіні сабырға, ойлануға, нақты мәселені ғана айтуға шақырады.
Emdeterge jara tappaıdy.