Шаш ал десе, бас алады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреудің тапсырманы немесе айтылған істі шектен тыс, орынсыз, өрескел түрде орындауын білдіреді. Тура мағынасында: «шаш ал» дегенде, адам шашты ғана емес, басын да алып тастайтындай артық кетеді. Астарлы мағынасы — берілген істің шегін, мәнін түсінбей, асыра сілтеу, ақылға сыймайтын қылық жасау. Мұндай адамда байып та, өлшем де, түсінік те жетіспейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «шаш» — ұсақ, тиісінше ғана алынатын нәрсенің белгісі, ал «бас» — өте үлкен, тіпті қауіпті шектен шығудың символы. Яғни кішкентай талапты үлкен зиянға айналдыру бейнеленген. Бұл образ арқылы қазақ халқы істі мөлшермен атқару, артық кетпеу, сөзді дұрыс ұғу керек екенін ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал талапты дұрыс түсінбей, шамадан тыс әрекет ететін адамға айтылады. Мысалы, басшы құжатты уақытында тапсыруды сұраса, қызметкер соны сылтауратып, бүкіл жоба ережесін өзгертіп жіберсе, «шаш ал десе, бас алады» деуге болады. Бұл — істі дәл орындаудың, артық кетпеудің маңызын көрсетеді.