Адам туралы · Ақылды мен ақымақ туралы · Жақсылық , Жамандық туралы · Тәрбие туралы

Шалқайғанға шалқай,
Ол Пайғамбардың ұлы емес.
Еңкейгенге еңкей,
Ол әкеңнің құлы емес.

Шалқайғанға шалқай,
Ол Пайғамбардың ұлы емес. 
Еңкейгенге еңкей,
Ол әкеңнің құлы емес.
Жүктеу

Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі

Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға қарым-қатынаста орынды мінез ұстауды үйретеді. Біреу паңданып, астамсып, өзін жоғары ұстаса, оған соның деңгейінде жалтақтамай, өз қадіріңді сақтап жауап бер деген ой бар. Ал біреу кішіпейілдік танытып, сыйластықпен келсе, оған сен де ізетпен қара. Яғни, бұл жерде бас ию не қарсы тұрудың мәні емес, адамдық өлшемді жоғалтпау, артық кішіреймеу және орынсыз паңдыққа ермеу насихатталады.

Образдар мен теңеулер
«Шалқайғанға шалқай» дегені — тәкаппар, кеудемсоқ адамға жалпақтамай, тең сөйлесу. «Еңкейгенге еңкей» — кішіпейіл, сыйлы адамға құрмет көрсету. «Пайғамбардың ұлы емес», «әкеңнің құлы емес» деген тіркестер адамның ешкімнен үстем де, ешкімге құл да еместігін білдіреді. Бұл сөздер арқылы халық адамдық теңдік пен өз қадірін білу идеясын терең жеткізген.

Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ұжымда, оқу орнында, не отбасында ара-қатынасты дұрыс ұстауға өте сай келеді. Мысалы, жұмыс орнында бір әріптесіңіз сізге жоғарыдан сөйлесе, сіз де орынсыз именбей, сабырмен, бірақ нық жауап бересіз; ал сыпайы адаммен өзіңіз де жылы сөйлесесіз. Осылайша, мақал адамға құрмет пен қайсарлықтың тепе-теңдігін сақтауды үйретеді.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Латын жазуында
Shalqaıǵanǵa shalqaı,
Ol Paıǵambardyń uly emes.
Eńkeıgenge eńkeı,
Ol ákeńniń quly emes.