Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
253.2K
Қаралым
164
Орташа
Сұрыптау:
Жапалақ құс мақтанса,
«Жардан тышқан алдым» дер.
Жаман адам мақтанса,
«Жақсының аяғынан шалдым» дер.
«Жардан тышқан алдым» дер.
Жаман адам мақтанса,
«Жақсының аяғынан шалдым» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз дәрежесіне сай емес, орынсыз мақтанған адамның сөзі де, ісі де қисынсыз болатынын меңз...
Жаманмен егескенше, жақсымен кеңес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның кіммен араласатынына мән беру керегін айтады. Жаман адаммен сөз таластырып, егеск...
Ақылды мақтанса, іс тындырар,
Ақымақ мақтанса, аяғын сындырар.
Ақымақ мақтанса, аяғын сындырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл мен ақымақтықтың айырмасын айқын көрсетеді. Ақылды адам өзіне сенімді болып, дабыра...
Аузымен құс тістеп.
**Негізгі мағынасы** «Аузымен құс тістеп» деген тіркес тура мағынасында адамның құсты тісімен ұстап алуы мүмкін емес ек...
Ақылсыз адам айқайлай,
Жан-жағын жайпай келеді.
Ақылды адам жай-жай,
Жан-жағын байқай келеді.
Жан-жағын жайпай келеді.
Ақылды адам жай-жай,
Жан-жағын байқай келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл мен орынсыз асығыстықтың айырмасын көрсетеді. Ақылсыз адам өз ісін ойламай, даурығып...
Тар қазан тасқалақ,
Мешкей адам ашқарақ.
Мешкей адам ашқарақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тойымсыздық пен қанағатсыздықты сынайды. Тура мағынасында «тар қазан тасқалақ» дегені —...
Есеп білмеген - есек.
**Негізгі мағынасы** Есеп-қисапты, санауды, мөлшерді білмеген адам өмірде көп қателеседі, ісін дұрыс жоспарлай алмайды...
Бұл не қылған батпан құйрық,
Тегіннен-тегін жатқан құйрық?
Тегіннен-тегін жатқан құйрық?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда бір нәрсенің оңай, арзан, не себепсіз келгендей көрінуі мүмкін екенін м...
Ақыл - ар-ұяттың күзетшісі.
**Негізгі мағынасы** Ақыл адамды дұрыс жолға бағыттап, ар-ұятын сақтап тұратын ішкі қорған сияқты. Тура мағынасында күзе...
Көрмес түйені де көрмес.
**Негізгі мағынасы** Көрмес түйені де көрмес — адам айналасындағыны дұрыс байқамаса, ең үлкен, ең анық нәрсені де аңғарм...
Ақымаққа арнап заң жазылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы толмаған, пайымсыз адамға арнап арнайы ереже, тәртіп ойлап табу...
Ақыл - ауыс, ырыс - жұғыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақыл мен ырыстың адамға жалғыз ғана өз еңбегімен емес, айналадағы орта арқылы да келетіні...
Күңге қамқа тон жапсаң да ханым болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: күңге қанша әдемі, қымбат қамқа тон жапсаң да, ол ханымға айналмайды. А...
Арық деген жаман тай,
Жазға шығып ат болар.
Жамандығы сезілсе,
Жақын кісі жат болар.
Жазға шығып ат болар.
Жамандығы сезілсе,
Жақын кісі жат болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен мінездің уақыт өте өзгеретінін айтады. Тура мағынасында арық, әлсіз тай жаз шығы...
Бақсам, бақа екен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қарадым, бақа екен. Астарлы мағынасы — сырттай әдемі, қызық не пайдалы...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.